Ba léir nach mbeadh an deireadh seachtaine dár gcionn ár n-eachtra dheireanach ar feadh tamaill. Bhí cúrsa ba mhó a thábhacht go mór ag bogadh inár dtreo cheana féin, cé nach raibh a fhios sin againn ag an am.
Is féidir liom anois cur síos a dhéanamh ar rud nach bhféadfaí a lua le linn an chogaidh - an cuntas fírinneach ar an gcaoi ar chosc Hercule Poirot tubaiste nár thuairiscigh na nuachtáin riamh agus nár chuala an pobal riamh gur tharla sí.
---
Tráthnóna gnáthúil a bhí ann i seomraí Poirot. Shuigh sé ag an mbord ag obair ar a chulaith liath le spúinse fliuch, á ardú ó am go chéile chun a dhul chun cinn a scrúdú. Bhí an nuachtán tráthnóna agam féin.
"An bhfaca tú é seo, Poirot? Rinne duine éigin iarracht an Príomh-Aire a lámhach. Raidhfil a bhí ann. Scríob an piléar a leiceann."
Leag Poirot an spúinse síos. "Raidhfil," a dúirt sé arís. "Chomh amscaí sin. Chomh seanfhaiseanta sin." Chroith sé a cheann amhail is dá dtaispeánfaí dó bogadh amaitéarach ficheall.
"D'fhéadfaí an fear a mharú."
"D'fhéadfaí. Ach níor maraíodh." Phioc sé suas an spúinse arís.
Sular fhéad mé freagra a thabhairt, chnag Mrs. Pearson agus d'oscail sí an doras. "Beirt fhear anseo le tú a fheiceáil, a dhuine uasail. Ní thabharfaidís a n-ainmneacha."
Bhí an bheirt fhear a tháinig isteach aithnid ag mórchuid Mhuintir na Breataine, cé nach rabhas riamh ag súil le duine ar bith acu a fheiceáil sna seomraí measartha seo. D'aithin mé an Tiarna Estair, Ceannaire Theach na dTeachtaí, óna ghrianghraif - fear ard, tanaí a raibh súile tuirseacha air. An dara fear, Mr. Bernard Dodge, comhalta den Chomh-Aireacht Chogaidh, ba ghiorra é agus ba léir go raibh sé mífhoighneach.
D'fhéach an Tiarna Estair orm.
"Mo chara an Captaen Hastings," a dúirt Poirot. "Féadfaidh sibh labhairt os a chomhair mar a dhéanfadh sibh os mo chomhair féin."
"Téigh ar aghaidh leis, a Estair," a dúirt Dodge.
Chlaon an Tiarna Estair a cheann. "M. Poirot, baineann an scéal seo leis an bPríomh-Aire. Éilíonn sé rúndacht iomlán uait."
"Tá mo ghealltanas agat."
"Is scéal an lae inné cheana féin an t-ionsaí raidhfil tráthnóna inniu." Stad an Tiarna Estair. "Fuadaíodh an Príomh-Aire."
D'fhéach mé air go ceanndána. Ba chosúil go raibh an focal sin ag baint le cineál eile ócáide ar fad ná mar a bhí súil agam a chloisteáil.
"Fuadaíodh," a dúirt Poirot go ciúin. "Lean ar aghaidh."
Mhínigh an Tiarna Estair an scéal. Bhí ráite ag Dodge roimhe sin go raibh am ríthábhachtach. D'fhiafraigh Poirot céard a bhí i gceist aige. Bhí Comhdháil na gComhghuaillithe le bheith ar siúl an tráthnóna dár gcionn - a naoi a chlog, Versailles. Ní hamháin go mba inmhianaithe láithreacht an Phríomh-Aire. Dá n-uireasa, bheadh socrú síochána roimh am ann. Ceann tubaisteach.
D'fhéach Poirot ar an gclog. "Ceithre huaire fichead go leith," a dúirt sé.
Lean an Tiarna Estair air. Bhí an Príomh-Aire tar éis dul trasna go dtí an Fhrainc ar maidin ar dhíthreoraí. Ag Boulogne, bhuail carr leis - na comharthaí cearta, na dintiúir chearta, duine de chúntóirí an Ard-Cheannasaí sa suíochán tosaigh. Ach ní raibh an carr ceart, agus ní raibh an cúntóir dáiríre é. Fuarthas an fíorcharr agus an fíorchúntóir ceangailte ar bhóithrín cúlráideach. Níor aimsíodh an bréagcharr in ainneoin gur oibrigh na póilíní míleata agus Scotland Yard sa cheantar ón maidin.
Cnag ar an doras. Tháinig oifigeach óg isteach agus thug sé sreangscéal díchódaithe do Poirot. Léigh Poirot é agus thug sé don Tiarna Estair é. Fuarthas rúnaí an Phríomh-Aire, an Captaen Daniels, ag feirm - clóraform curtha air, béal á cheangal, ceangailte. Ní raibh cuimhne aige ach ar rud éigin brúite ar a aghaidh. Níor aimsíodh an Príomh-Aire.
"Inis dom gach rud ón tús," a dúirt Poirot, "an lámhach san áireamh."
Shocraigh an Tiarna Estair é féin siar sa chathaoir.
An oíche roimhe sin, bhí an Príomh-Aire agus an Captaen Daniels tar éis tiomáint go Windsor le haghaidh éisteachta. D'fhill siad go luath ar maidin. Ar an mbealach ar ais, d'fhág an carr an príomhbhóthar ag cor - gan a bheith géar go leor le go dtabharfadh na póilíní tionlacain a bhí ar an bpríomhbhóthar faoi deara é. Ar bhóithrín ciúin, stop fir faoi mhaisc an carr. Chuir an tiománaí, fear darbh ainm O'Murphy, an coscán air. Scaoil duine éigin dhá urchar. Scríob an chéad cheann leiceann an Phríomh-Aire. Ansin thiomáin O'Murphy díreach isteach sna fir agus bhris sé tríothu.
Cuireadh cóir leighis ar an bPríomh-Aire ag ospidéal beag tuaithe in aice láimhe, gan ainm ar bith a thabhairt. Lean sé ar aghaidh ansin go Charing Cross, áit a raibh traein speisialta ag fanacht, agus d'imigh sé go Dover. Bhí gach rud ag dul ar aghaidh go normálta, dar leis an gcuma.
Tar éis dó é a sheachadadh, fuarthas carr O'Murphy taobh amuigh de bhialann i Soho - áit a raibh a fhios ag na seirbhísí faisnéise a bheith ina hionad bualadh le gníomhairí Gearmánacha. Bhí O'Murphy féin imithe.
"An Captaen Daniels," a dúirt Poirot. "Inis dom faoi."
Gan aon teaghlach faoi leith. In Arm Shasana, seirbhís mhaith aige. Labhair sé seacht dteanga - sin an fáth ar roghnaigh an Príomh-Aire é don turas Francach. Bhí beirt aintíní aige: Mrs. Everard i Hampstead, agus Miss Daniels in aice le Ascot.
"Tá an nasc le Ascot in aice le Windsor," a chuir an Tiarna Estair leis. "D'fhéachamar air sin. Faic."
"Agus O'Murphy?"
"Éireannach. Contae an Chláir."
"Go raibh maith agaibh." Sheas Poirot. "Déanfaidh mé a bhfuil ar mo chumas."
---
Tar éis dóibh imeacht, bhí Poirot ag pacáil mála beag cheana féin.
"Is mó úsáid don namhaid an fuadach ná an dúnmharú," a dúirt sé, ag fillíocht léine go cúramach. "Cuirtear ionadaí in áit Príomh-Aire mharbh. Cruthaíonn duine atá in easnamh pairilis. Is féidir leo margáil - é a dhíol ar ais le taobh amháin, bagairt a dhéanamh ar an taobh eile, airgead a bhailiú ó bheirt. Agus ní chrochtar iad as sin mar a chrochfaí astu as dúnmharú." Dhún sé an mála de phlab. "Ach cuireann an lámhach isteach go mór orm."
"Cén fáth?"
"Mar dá mbeadh an fuadach socraithe cheana féin, ní raibh gá ar bith leis an lámhach. Chuir sé gach rud i mbaol - d'fhéadfadh sé é a mharú, agus ní féidir fear marbh a fhuadach. Tarraingíonn sé aird na bpóilíní. Ní dhéanann sé ciall ar bith." Phioc sé suas a chóta. "Bhí duine amháin den bheirt sin - Daniels nó O'Murphy - i mbun an chairr a threorú den phríomhbhóthar. Más é O'Murphy a rinne é as a stuaim féin, ní bheadh a fhios ag an bPríomh-Aire faoi. Ach thiomáin O'Murphy ansin trí na hionsaitheoirí agus is dócha go láidir gur shábháil sé an fear. Ní réitíonn na rudaí seo lena chéile. Fós."
---
Bhuail Dodge linn ag Charing Cross. Chuir sé an Bleachtaire Barnes de chuid Scotland Yard in aithne dúinn, agus an Maor Norman, an bheirt curtha ar fáil do Poirot. Ar an ardán chonaic mé freisin an Cigire Bleachtaire Japp, a bhí ag obair le Poirot roimhe sin.
"Cuirfidh mise airgead air go bhfuil sé beo," a dúirt Japp, ag croitheadh láimhe le Poirot. "Cúpla uair an chloig eile agus beidh sé againn." Bhí sé féinmhuiníneach, tapaidh. Rinne Poirot miongháire béasach agus ní dúirt sé faic.
Ar an traein, leath Barnes agus Norman léarscáileanna ar an mbord agus rianaigh siad bealaí. Shuigh Poirot os a gcomhair lena lámha fillte agus d'fhéach sé amach ar an dorchadas. Níor bhain sé leis na léarscáileanna.
Bhí an trasnú garbh. Bhí Poirot go dona tinn farraige agus luigh sé ina chábán, gan aird a thabhairt ar rud ar bith seachas a chruatan féin, ag dul trí mhodh análaithe éigin a dúirt sé a chuidigh, cé nár chosúil go raibh mórán maitheasa aige. Faoin am ar dhoc muid ag Boulogne bhí sé tagtha chuige féin, bánaithe ach díreach. Taobh thiar dúinn, bhí Japp agus Barnes fós ag plé an raibh an Príomh-Aire aistrithe go carr eile nó curtha ar bhád. Shiúil Poirot amach ón bplanc gan tuairim a nochtadh ar cheachtar den dá theoiric.
Thuairiscigh an Maor Norman go raibh carr míleata ag fanacht.
"Go raibh maith agat," a dúirt Poirot. "Ní theastóidh sé uainn."
Sheol sé sinn ina áit sin go dtí óstán cois cé agus d'iarr sé seomra príobháideach. Nuair a bhíomar suite, d'fhéach sé timpeall an bhoird.
"A dhaoine uaisle," a dúirt sé, "is anseo a chuirtear fíor-obair bhleachtaireachta i gcrích." Leag sé a lámh ar a éadan. "Ní trí rianta boinn agus bunanna toitíní i mbóithríní tuaithe a scrúdú. Go deimhin, tosaím ag ceapadh nach raibh call ar bith leis an turas seo go dtí an Fhrainc."
D'fhéach Barnes ar Norman. D'fhéach Norman ormsa.
Shuigh Poirot síos, chros sé a lámha, agus ní dúirt sé a thuilleadh.
Shuigh sé mar sin ar feadh cúig huaire. D'éirigh Barnes tarcaisneach. Shiúil Norman anonn is anall. Shuigh mise ag iarraidh léamh agus theip orm. Ó am go chéile mholfadh duine éigin go dtiocfadh linn dul i dteagmháil leis na póilíní míleata, tiomáint go dtí an fheirm ar aimsíodh Daniels ann, an bóthar ar bhuail an bréagcharr leis an bPríomh-Aire a scrúdú. Níor fhreagair Poirot.
Ansin, go tobann, sheas sé suas.
"Bhí mé i mo amadán," a dúirt sé. "Ach feicim anois é. Caithfimid filleadh ar Shasana."
"Filleadh ar—" a thosaigh Norman.
"Thosaigh an gnó i Sasana. Tá an freagra i Sasana. Rachaimid ar ais."
---
Bhí agóidí ann. D'éist Poirot le gach ceann acu agus shiúil sé ansin amach ón óstán i dtreo an chalaidh. Lean muid é.
Ar an trasnú, ag mothú i bhfad níos fearr an babhta seo, labhair Poirot go ciúin le Norman ar feadh cúpla nóiméad. A luaithe a shroicheamar Dover, sheol Norman roinnt sreangscéalta.
Bhí carr póilíní ag fanacht i Londain le liosta a bhí Poirot tar éis a iarraidh ó Dover - ospidéil bheaga tuaithe, iad go léir siar ó Londain, laistigh de raon áirithe. Thiomáin muid tríd an gcathair agus amach feadh Bath Road. Trí Windsor. I dtreo Ascot. Thuig mé, ag féachaint ar an mbóthar, cá raibh muid ag dul.
Bhí an vile néata, gan mórán suntais. Chuaigh Poirot isteach, labhair sé go gairid le duine éigin, agus tháinig sé ar ais chuig an gcarr ag croitheadh a chinn. Ní hé seo an áit. Ní hé an rud a bhí uaidh.
Lean muid orainn. Ag gach ospidéal beag tuaithe feadh an bhealaigh, chuaigh Poirot isteach agus chuir sé a chuid ceisteanna. Ag gach ceann, bhí a iompar, nuair a d'fhill sé chuig an gcarr, beagáinín níos socra.
Tar éis an stad dheireanach, labhair sé le Norman arís. Thug Norman treoracha don tiománaí. D'iompaíomar ó thuaidh, ar ais i dtreo Londan, isteach sna bruachbhailte. Stad muid i mbóithrín taoibh áit a raibh dara carr le beirt oifigeach neamhéidí ag fanacht.
Chuaigh an dá charr ar aghaidh le chéile go dtí teach ard ina thailte féin.
Chuir Poirot agus Barnes barántas cuardaigh i láthair ag an doras. Rinne bean iarracht an doras a bhrú dúnta. Chuir Poirot a chos in aghaidh an fráma agus shéid sé fideog. Tháinig na hoifigigh eile isteach tríd an ngeata ag rith. Gabhadh triúr - bean agus beirt fhear. Cuireadh an bhean agus fear amháin sa dara carr. Cuireadh an fear eile inár gcarr féin.
"A Hastings," a dúirt Poirot, ag socrú é féin sa suíochán in aice liom. "O'Murphy." Níor dúirt an fear faic. Bhí a aghaidh dúnta, socair.
Thiomáin muid ó thuaidh. Nuair a chonaic mé an talamh cothrom dorcha ag Aeradróm Hendon romhainn, cheap mé go raibh sé i gceist ag Poirot eitilt ar ais go Versailles roimh an gcomhdháil.
"Bheadh sreangscéal níos tapúla," a dúirt mé. "Más mian leat teachtaireacht a chur romhainn—" "Is rud é seo nach féidir a sheachadadh trí shreangscéal."
Bhí píolóta óg de chuid an Fhórsa Eitilte - an Captaen Lyall - ag fanacht in aice le heitleán ar imeall an mhachaire. Chuir sé beannú míleata agus dúirt sé go raibh sé réidh le himeacht láithreach.
Chéim Poirot i leataobh. Rinne sé comhartha i dtreo an dara carr, a bhí tar éis stopadh taobh thiar dínn. Tháinig figiúr amach as. D'aithin mé an aghaidh ó na céadta grianghraf nuachtáin. Bhí sé níos tanaí ná sna pictiúir sin, agus bhí fuil thriomaithe ar a leiceann, ach sheas sé díreach agus d'fhéach sé timpeall an aeradróim le súile géara soiléire. Ba é an Príomh-Aire é.
Ar an turas ar ais go Londain, mhínigh Poirot an scéal.
"Níor fhág MacAdam Sasana riamh," a dúirt sé. "Ar an mbóthar ar ais ó Windsor, agus an carr ag gluaiseacht - go ciúin, sa chaoi nár chuala O'Murphy faic tríd an gcairtín, bhrúigh Daniels ceirt chlóraform ar aghaidh an Phríomh-Aire. Nuair a bhí an fear gan aithne, labhair Daniels tríd an bhfeadán cainte agus threoraigh sé O'Murphy an príomhbhóthar a fhágáil. Dúirt sé go raibh athrú bealaigh ann."
Smaoinigh mé ar na fir faoi mhaisc, ar na hurchair. "Cé a shocraigh an luíochán mar sin?"
"Shocraigh Daniels gach rud. Ba iad a chuid daoine féin na fir a bhí ar an mbóithrín. Bhí dara carr acu, curtha in áit ionas gur chosúil gur bhris sé síos. Nuair a stop O'Murphy, d'úsáid duine de mhuintir Daniels ainéistéiseach tapa air siúd freisin. Aistríodh an bheirt - an fíor-Phríomh-Aire agus an fíor-O'Murphy - go dtí an dara carr agus tiomáineadh ar shiúl iad. Ghlac ionadaithe a n-áiteanna sa charr bunaidh. Shuigh fear a raibh a aghaidh cheangailte anois in áit an Phríomh-Aire."
---
"An créacht,” arsa mise.
"Sea. Feiceann tú an eilegantacht ann. Toisc go raibh a fhios ag cách gur scríobadh leiceann an Phríomh-Aire le piléar raidhfil, ní raibh gá le míniú ar bith ar aghaidh cheangailte. Bhí a fhios freisin go raibh MacAdam cleachtach ar a ghuth a scíth roimh óráidí móra. Mar sin bhí an bréag-Phríomh-Aire ciúin, bhí a aghaidh clúdaithe, agus bhí Daniels i mbun gach idirghníomhaíocht feadh an bhealaigh go dtí an Fhrainc. Níor ceadaíodh do dhuine ar bith a d'fhéadfadh é a aithint go dlúth teacht in aice leis."
"Ach ag Versailles—"
"Ag Versailles, bheadh mionscrúdú dodhéanta a sheachaint. Mar sin, chuaigh an bréag-Phríomh-Aire as radharc sula sroicheann sé Versailles. Ansin bhí ar Daniels cuntas a thabhairt ar a láithreacht féin ag an láthair, mar sin chuir sé é féin á cheangal, á bhéalú, agus clóraform á chur air - gan ró-dhomhain - agus d'fhan sé lena aimsiú."
Bhí guth Poirot socair, cruinn. "Fear an-chumasach, Daniels."
"Agus bhí an fíor-Phríomh-Aire an t-am ar fad seo i Hampstead?"
"I dteach Mrs. Everard, nach bhfuil ina aintín ag Daniels ach in ainm. Is í a fíor-ainm Frau Bertha Ebenthal. Bhí na póilíní ar a tóir le tamall." Stad sé. "Bhí O'Murphy ann freisin. Ní raibh baint dá laghad aige leis. Ní raibh ann ach tiománaí a stop nuair a dúradh leis stopadh."
"Ach conas a bhí a fhios agat féachaint i Hampstead? Conas a bhí a fhios agat go raibh sé fós i Sasana ar chor ar bith?"
Bhrúigh Poirot barra a mhéar le chéile. "An lámhach. Níorbh fhéidir liom é a chur i leataobh. Má bhí an fuadach socraithe roimh ré, ní raibh aon chuspóir ag an ionsaí raidhfil ach bindealán a chur ar aghaidh an Phríomh-Aire. Is rud aisteach é sin a chur oibríocht iomlán i mbaol dá bharr, mura raibh an bindealán riachtanach don oibríocht. A luaithe a thuig mé é sin, d'fhiafraigh mé díom féin: cad a chlúdaíonn bindealán? Ní hamháin créacht. Clúdaíonn sé aghaidh a d'fhéadfaí a aithint ar shlí eile."
D'fhéach sé amach an fhuinneog ar na sráideanna ag imeacht tharainn.
---
"Ina dhiaidh sin d'oibrigh mé siar feadh an bhealaigh agus thug mé cuairt ar na hospidéil bheaga tuaithe idir Windsor agus Londain. Dúradh gur cuireadh cóir leighis ar chréacht MhacAdam ag ceann acu. Ach níor chuir ceann ar bith acu cóir leighis ar aon othar den sórt sin an mhaidin sin. Mar sin níor cuireadh cóir leighis ar an gcréacht ag ospidéal ar bith. Chuir Daniels féin cóir leighis air, mar chuid den ullmhúchán, sula sroicheann an carr fiú Windsor ar an mbealach ar ais." D'iompaigh sé ar ais chugam. "A luaithe a bhí a fhios sin agam, bhí a fhios agam nár shroich an fíor-Phríomh-Aire an Fhrainc riamh. Bhí a fhios agam go raibh sé á choinneáil ag duine éigin a bhí bainteach le Daniels. Ba é teach Hampstead an rogha shoiléir."
An mhaidin dár gcionn, tháinig sreangscéal chuig seomraí Poirot. Ní raibh pointe tionscnaimh ná síniú air. Léigh sé: *In am.*
An tráthnóna sin, thuairiscigh na nuachtáin ar Chomhdháil na gComhghuaillithe ag Versailles. Thug tuairisceoirí faoi deara, ar a mbealaí éagsúla féin, gur fhág óráid an Phríomh-Aire imprisean domhain buan ar chách a chuala í.
Léigh Poirot na tuairiscí os cionn a chuid caife, d'fhill sé na páipéir go néata, agus ní dúirt sé faic ar bith.