Bhí grian an tráthnóna ag lonrú ar urlár na saotharlainne i Handcross Manor. Thug duine éigin cathaoireacha compordacha agus tolg isteach, ach bhí cuma aisteach ar an seomra, cosúil le stáitse roimh dráma.
Sheas Meredith Blake in aice le Carla agus é ag tarraingt ar a chroimeál, ag caint ar bhealach neamhchinntitheach. Dúirt sé go raibh sí cosúil lena máthair, agus ansin dúirt sé go raibh sí níos diongbháilte ná a máthair riamh. Ag an bhfuinneog, bhí Philip Blake ag bualadh a mhéara ar an ngloine agus é ag stánadh ar an ngairdín.
"Is tráthnóna Sathairn breá é," arsa Philip, gan é ag caint le haon duine ar leith. "Agus seo muid."
"Seo muid," arsa Poirot go séimh, "mar tá an bhean óg seo ina hiníon ag do sheanchara, agus tá tábhacht leis sin, is dóigh liom."
Ní dúirt Philip aon rud. Thiontaigh sé ar ais chuig an bhfuinneog.
D'fhógair an buíléir Miss Warren. Chuaigh Meredith chuici agus tháinig sí isteach leis an bhfear óg ard taobh léi. Sheas Carla suas láithreach.
"Aintín Angela." Phóg sí í. "Léigh mé d'alt in The Times ar maidin." Thiontaigh sí. "Seo John Rattery. Is é an fear a bhfuil sé ar intinn agam a phósadh."
D'fhéach Angela Warren ar an bhfear óg go macánta. "Ní raibh a fhios sin agam," ar sise.
Tháinig Miss Williams cúpla nóiméad ina dhiaidh sin. Bhí sí ina bean bheag dhíreach, agus nuair a chroith Meredith a lámh léi, dúirt sé go raibh go leor blianta caite. Tháinig Angela chun tosaigh láithreach.
"Mothaím cosúil le cailín scoile," ar sise.
Lig Miss Williams miongháire beag uirthi féin. "Tá bród orm asat, a chroí." D'fhéach sí thar Angela go Carla. "Ní chuimhneoidh tú orm. Bhí tú ró-óg."
Thiontaigh Philip ón bhfuinneog. "An n-inseoidh duine éigin dom cén fáth a bhfuilimid anseo?"
Chaoch Poirot ar na cathaoireacha. "Má shuíonn gach duine síos. Táimid ag fanacht le duine amháin eile, agus ansin tosóimid. Táimid anseo chun taibhsí a chur chun suaimhnis."
"An séans atá anseo?" d'fhiafraigh Philip.
"Níl. Táimid ag dul iniúchadh a dhéanamh ar imeachtaí a tharla i bhfad ó shin, agus féachfaimid an bhfuil cuma dhifriúil orthu tar éis sé bliana déag." Stad sé. "B'fhéidir go bhfuil Amyas Crale agus Caroline Crale i láthair sa seomra seo, fiú mura bhfeicimid iad."
"Seafóid," arsa Philip go grod. Agus an nóiméad sin tháinig an buíléir go doras an tseomra agus d'fhógair sé Lady Dittisham.
Tháinig sí isteach ar bhealach ar leith, amhail is go raibh sí beagán scartha ó dhaoine eile i gcónaí. Thug sí miongháire éadrom do Meredith. D'fhéach sí ar Angela agus Philip, ach ní léir aon rud ina súile. Roghnaigh sí cathaoir ag an bhfuinneog, ar leithligh ó na daoine eile, agus scaoil sí a fionnaidh. Ansin d'fhéach sí ar Carla.
D'fhéach Carla ar ais uirthi. Ní raibh aon naimhdeas ina haghaidh, ach fiosracht amháin.
"Tá brón orm go bhfuil mé déanach," arsa Elsa le Poirot.
"Tá mé buíoch gur tháinig tú ar chor ar bith," d'fhreagair sé.
Ó áit éigin taobh thiar d'Elsa, rinne Miss Williams sraothartach beag.
Thiontaigh Elsa chuig Angela. "Ní aithneoidh mé tú. An sé bliana déag é?"
"Sé bliana déag," arsa Angela.
Ghlac Poirot an nóiméad. Sheas sé rompu agus mhínigh sé go díreach cén fáth a raibh siad cruinn le chéile: tháinig Carla Lemarchant chuige, agus d'inis sí dó gach rud a bhí ar eolas aici agus gach rud a bhí eagla uirthi, agus d'iarr sí air an fhírinne a fháil faoi chiontú a máthar. Ghlac sé leis an iarratas. Chuaigh sé ag scrúdú an cháis chun féachaint an raibh an cuntas glactha fíor.
Dhaingnígh aghaidh Philip. Bhí cuma phianmhar ar Meredith. Lean Poirot ar aghaidh gan aird a thabhairt ar cheachtar acu.
Shuigh Carla sa gcathaoir mhór agus lámh amháin ag clúdach a súile agus í ag féachaint ar na cúig aghaidh. Smaoiniú sí ar gach duine ina seal. Philip — d'fhéadfadh sí é a shamhlú ag plúchadh duine éigin le fearg. Meredith — d'fhéadfadh sí é a fheiceáil ag scaoileadh gunna le dásacht, de thaisme. Angela — go toiliúil, agus gan mothú ar bith. Elsa — ordú a thabhairt go ndéanfaí é. Miss Williams — ní raibh sé insamhlaithe ar chor ar bith.
Dúirt sí léi féin éisteacht.
"Tá a fhios againn go léir go maith cad a tharla," arsa Philip. "Tá tú ag glacadh airgead ón gcailín seo faoi choinníollacha bréige, a Phoirot."
"Níl an leagan glactha den scéal fíor go riachtanach," arsa Poirot go suaimhneach. "Tabharfaidh mé dhá shampla daoibh. A Mhic Uí Bhlac, chuir tú i gcónaí tú féin i láthair mar dhuine a thaitin le Caroline Crale. Ach is léir d'aon duine a léann an fhianaise go cúramach go raibh tarraingteacht láidir agat chuici, agus go ndearna tú iarracht leanúnach a lochtanna a bhéimniú ionas nach mbeadh ort é sin a admháil."
Stop Philip go hiomlán.
"Agus a Mheredith Uí Bhlac," lean Poirot air, "chuir tú tú féin i láthair mar dhuine a bhí dílis do Caroline le blianta fada, agus a bhí gortaithe thar a ceann ag iompar a fir chéile. Ach léigh idir na línte agus is léir go leor go raibh an dílseacht sin ag éirí tanaí, agus go raibh an óg-bhean Elsa Greer ina smaointe."
Bhagair Meredith. Rinne Lady Dittisham miongháire.
"Ní luaim na rudaí seo ach mar shamplaí," arsa Poirot. "Ní mar chúisithe. Luaim iad chun a thaispeáint nach ráitis chruinne iad ráitis a dhéantar go macánta i gcónaí. Anois." Shuigh sé siar. "Chuaigh mé go dtí na foinsí. Labhair mé le habhcóidí cosanta agus cúisimh, le dlíodóir an teaghlaigh, le cléireach a bhí sa gcúirt, leis an oifigeach póilíní a bhí i gceannas, agus leis an gcúigear daoine a bhí i láthair agus a d'iarr mé orthu cuntas scríofa a thabhairt dom ina dhiaidh sin. Ó gach rud seo, chuir mé mo phictiúr de Caroline Crale le chéile."
D'inis sé dóibh cad a thaispeáin an pictiúr sin: bean nár dearbhaigh a neamhchiontacht ach in litir amháin a scríobh sí chuig a hiníon. Bean nár thaispeáin aon eagla sa gcúirt agus an-bheagán suime. A bhí ciúin sa príosún. A scríobh chuig a deirfiúr tar éis an bhreithiúnais agus nar léirigh ach glacadh. Le haon eisceacht amháin, chreid gach duine a labhair Poirot leo gan amhras go raibh Caroline Crale ciontach.
Chlaon Philip a cheann. "Bhí, ar ndóigh."
"Ní raibh sé orm breithiúnais daoine eile a ghlacadh," arsa Poirot. "Scrúdaigh mé an fhianaise mé féin. Comhaid na bpóilíní. Agus na cúig cuntas scríofa, a thug dom rud nach bhféadfadh comhaid na bpóilíní a thabhairt: comhráite nár mheas na póilíní a bheith ábhartha, breathnuithe príobháideacha faoi cad a bhí Caroline ag smaoineamh agus ag mothú — agus fíricí áirithe a coimeádadh siar ó na póilíní d'aon ghnó."
Chuaigh sé tríd an gcás go córasach. Motives: soiléir go leor. Bhí grá ag Caroline dá fear céile. D'fhógair sé go poiblí go raibh sé ag dul á fágáil. D'admhaigh sí go raibh sí ina bean éadmhar. Maidir le meáin: fuarthas buidéal cumhráin folmha a raibh méarlorg Caroline amháin air, a bhí cóinín ann uair amháin, i dtarraiceán a scrín. D'admhaigh sí gur thóg sí é ón seomra seo. Bhí méarlorg Caroline ar bhuidéal an chóinín sa tsaotharlann seo freisin.
"D'fhiafraigh mé de Meredith Blake faoin ord inar fhág an cúigear agaibh an seomra seo an lá ar goideadh na nimhe," arsa Poirot. "Bhí tábhacht leis an gceist mar chonacthas go raibh sé deacair an cóinín a thógáil le cúigear daoine i láthair. Ba é an t-ord ná: Miss Elsa Greer ar dtús, ansin Mr Meredith Blake, ansin Miss Warren agus Mr Philip Blake le chéile, ansin Mr Amyas Crale, agus ar deireadh Caroline Crale." D'fhéach sé ar Meredith. "Bhí do dhroim le seomra agat agus tú ag fanacht le Caroline imeacht. Ní raibh tú in ann a feiceáil cad a bhí sí a dhéanamh. Bhí an deis aici. Tá mé sásta gur thóg sí an cóinín."
Stop sé.
"Tá dearbhú indíreach ann freisin. A Mhic Uí Bhlac, luaigh tú i do chuntas go bhfaca tú séasúr jasmine tríd an bhfuinneog oscailte agus tú sa seomra seo. Ach tharla na himeachtaí seo i mí Mheán Fómhair, agus bíonn jasmine críochnaithe ag bláthú idir Meitheamh agus Iúil de ghnáth. Bhí cumhrán jasmine sa mbuidéal a fuarthas i scrín Caroline — an buidéal a bhí ina choimeádán cóinín — ar dtús. D'fholmhaigh Caroline é chun é a úsáid mar choimeádán. Nuair a d'iarr mé ar Mheredith a shúile a dhúnadh le déanaí agus an t-ord imeachtaí a mheabhrú, shoiléirigh boladh beag cumhráin jasmine a chuimhne láithreach. Gníomhaíonn boladh ar an intinn níos cumhachtaí ná mar a thuigeann daoine de ghnáth."
Shuigh Meredith agus a lámha fillte, ag féachaint ar an urlár.
"Anois," arsa Poirot, "maidir le maidín an bháis. An tráthnóna roimhe sin, d'inis Elsa dóibh go raibh sí féin agus Amyas ag dul le pósadh. Dhearbhaigh seisean é. Bhí Caroline faoi ghruaim mhór. An mhaidín dar gcionn bhí radharc sa leabharlann. Chloisfeadh Mr Philip Blake, ag éisteacht ón halla, agus Miss Elsa Greer, ag éisteacht ón terrace, Caroline ag rá 'Tusa agus do mhná,' agus ansin 'Lá éigin maróidh mé thú,' agus ansin 'Seachas ligean duit dul go dtí an bhean sin, maróidh mé thú.' Ina dhiaidh sin, tháinig Amyas amach agus thug sé Elsa síos go dtí an Battery le pose a dhéanamh."
Lig sé an seomra a bheith ciúin ar feadh nóiméid.
"Go dtí seo, tá gach rud ag teacht le chéile. Ach ansin titeann rud éigin neamhghnách amach. Faigheann Meredith Blake amach go bhfuil a stór nimhe curtha as a riocht. Cuireann sé glaoch ar a dheartháir. Tagann siad anuas thar ghairdín an Battery le chéile — agus cluineann siad Caroline agus Amyas i gcomhrá ciúin, gnáth-chomhrá. Faoi Angela ag dul ar scoil."
Thiontaigh sé go Meredith. "Chuala tú Amyas ag rá rud éigin mar sin go raibh gach rud socraithe agus go bhfeicfeadh sé chuig an bpacáil. Sin ceart?"
"Rud éigin mar sin, sea," arsa Meredith.
Chuimil Philip a éadan. "Anois go luann tú é — sea. Rud éigin faoin bpacáil. Dúirt Amyas é." Chroith sé a cheann. "Ach níl baint ar bith aige leis na himeachtaí. Bhí a fhios ag gach duine go raibh Angela ag imeacht ar scoil i gceann cúpla lá."
"Ní fheiceann tú mo phointe," arsa Poirot. "Cén fáth a bhfeicfeadh Amyas Crale chuig an bpacáil? Bhí Caroline ann. Bhí Miss Williams ann. Bhí cailín aimsire ann. Ní rud é pacáil a dhéanann fear. Sin an chéad mhíon a bhí suntasach dom." Thóg sé a lámh sular labhair Philip. "Ach cuir i leataobh é ar feadh nóiméid. An dara rud neamhghnách: Caroline, bean faoi ghruaim mhór a rinne bagairtí báis ar a fear céile díreach tamall roimhe sin agus atá, de réir an léirithe ghlactha, ag pleanáil cheana féin an gníomh a chur i gcrích — tairgeann an bhean seo, ar bhealach an-cairdiúil ar fad, beoir oighrithe a thabhairt chuige ón teach."
"Bhí sí ag ceilt a cuid rún go soiléir," arsa Meredith. "Bhí an nimh aici. Ní mhaith léi go gceapfadh sé aon rud."
"Smaoinigh mé air sin," arsa Poirot. "Ach bhí buidéil beorach ann cheana féin ag an Battery. Dá mbeadh sé ar intinn aici ceann acu a nimhiú, bhí an deis sin aici gan lucht féachana, gan turas speisialta a dhéanamh. Ní bheadh gá aici tairiscint ar bhealach chomh cairdiúil sin." Stop sé. "Luaigh Mr Blake agóid fhéideartha — go bhféadfadh Elsa ól ón mbuidéal ina áit. Ach bímis díreach: an gcreideann aon duine againn go dáiríre go mbeadh drogall ar bhean a bhí cinnte ar a fear céile a mharú faoi Elsa Greer a mharú freisin?"
Ní dúirt duine ar bith aon rud.
"Ag fágáil sin ar leataobh agus ag fanacht leis na rudaí atá ar eolas: chuaigh Caroline go dtí an teach. Thóg sí buidéal beorach ón gcaomhnóir, d'iompar sí é síos go dtí an Battery, dhoirt sí é, thug sí do Amyas é. D'ól sé é agus dúirt sé go raibh blas olc ar gach rud an lá sin. D'fhill Caroline ar an teach don lón, cosúil le gnáth — b'fhéidir beagán buartha. Tar éis an lóin chuaigh sí ar ais síos go dtí an Battery agus fuair sí a fear céile marbh. Léirigh sí brón. Chuir sí Miss Williams ag glaoch ar dhochtúir."
Stop sé. D'fhéach sé ar Miss Williams.
"Tagaim anois go fíric nach raibh ar eolas ag an bpobal. A Miss Williams — níl agóid ar bith agat?"
"Níor gheall mé rún a choimeád duit," arsa Miss Williams.
"Inseoidh mé daoibh mar sin cad a chonaic Miss Williams." Labhair sé go simplí, gan béim. "Chonaic sí Caroline Crale ag glanadh a méarlorg ón mbuidéal beorach go cúramach, agus ansin ag brú méara a fir chéile mhairbh timpeall air."
Thiontaigh Elsa chun féachaint ar Miss Williams. "Chonaic tú i ndáiríre í ag déanamh sin."
Bhí Philip ina sheasamh. "Sin é. Sin a shocraíonn an scéal go hiomlán."
"Ní gá sin a bheith fíor," arsa Poirot.
Sheas Angela suas. "Ní chreidim é." D'fhéach sí ar Miss Williams le naimhdeas géar.
Tharraing Meredith ar a chroimeál. Bhí cuma phianmhar ar a aghaidh. Ach d'fhan Miss Williams suaimhneach. Shuigh sí díreach agus dhá spota deirge ina grua.
"Sin é a chonaic mé," ar sise.
Dúirt Poirot go mall: "Níl ach d'fhocal féin againn chuige."
Bhuail súile Miss Williams a shúile. "Ní bhím cleachta le mo fhocal a chur in amhras."
Chlaon Poirot a cheann. "Ní chuirim in amhras é. Tharla cad a chonaic tú go díreach mar a deir tú — agus is mar gheall ar cad a chonaic tú go díreach atá a fhios agam le cinnteacht nach raibh Caroline Crale ciontach agus nach bhféadfadh sí a bheith ciontach."
Labhair John Rattery den chéad uair. "Cén fáth a deir tú sin?"
"Mar gheall ar cad a chonaic Miss Williams," arsa Poirot. "Ghlan Caroline méarlorg ón mbuidéal beorach agus bhrúigh sí méara a fir chéile air. An buidéal beorach. Ach ní sa mbuidéal a bhí an cóinín. Bhí sé sa ngloine. Níor fuair na póilíní lorg ar bith cóinín sa mbuidéal. Ní raibh aon chóinín sa mbuidéal riamh. Agus ní raibh a fhios sin ag Caroline Crale. Chreid an bhean a raibh sé curtha ina leith gur nimhigh sí a fear céile go raibh an nimh sa mbuidéal. Ní raibh a fhios aici conas a fuair sé bás."
Bhí an seomra an-chiúin.
Thosaigh Meredith ag rá rud éigin. Stop Poirot é.
"Éiríonn an cheist simplí ansin. Cén fáth a raibh Caroline ag iarraidh go géar go gcreidfí gur féinmharú a bhí ann? Caithfidh an freagra a bheith chomh simplí céanna. Mar bhí a fhios aici cé a nimhigh Amyas Crale — agus bhí sí sásta rud ar bith a dhéanamh, rud ar bith a fhulaingt, seachas an duine sin a bheith faoi amhras."
D'fhéach sé thart ar an seomra.
"Cé a bhí sí a chosaint? Philip Blake? Meredith Blake? Elsa Greer? Miss Williams?" Chroith sé a cheann. "Níl ach duine amháin ann ar dhéanfadh sí é sin ar a shon." Stop sé. "A Miss Warren, creidim go bhfuil litir dheireanach do dheirféar agat. Ba mhaith liom í a léamh os ard."
"Níl," arsa Angela.
"Caithfidh mé iarraidh arís ort."
Sheas Angela suas. Bhí a glór fuar agus faoi smacht iomlán. "Tuigim cad atá tú ag rá. Go maraigh mé Amyas Crale agus go raibh a fhios ag mo dheirfiúr é. Táim á rá leat nach fíor é sin."
"An litir, le do thoil, a Miss Warren."
"Bhí sí beartaithe domsa amháin."
D'fhéach Poirot i dtreo na cathaoireach móire. Shuigh Carla chun tosaigh.
"Aintín Angela." Bhí a glór ciúin ach soiléir. "Le do thoil. Táim ag iarraidh ort."
"Níl aon mheas agat ar phríobháideacht ar chor ar bith," arsa Angela go searbh. "Ba í do mháthair í."
"Sea," arsa Carla. "Ba í mo mháthair í. Sin go díreach an fáth a bhfuil an ceart agam iarraidh. Táim ag labhairt ar a son. Teastaíonn uaim an litir a léamh."
D'fhan an seomra ag fanacht. D'oscail Angela a mála. Shín sí an litir go Poirot gan féachaint air.
"Is mian liom," ar sise, "nár thaispeáin mé riamh duit í." Thiontaigh sí agus d'fhéach ar an bhfuinneog.
---
Léigh Poirot an litir os ard. Bhí an solas tráthnóna ag éirí tanaí. Agus na focla ag teacht trasna an tseomra, shuigh Carla go hiomlán ciúin sa gcathaoir mhór agus mhothaigh sí rud éigin ag athrú san aer — mothú go raibh duine éigin ag druidim níos gaire, go raibh anáil ann nach bhféadfadh sí a chloisteáil agus fanacht nach bhféadfadh sí a mhíniú. Smaoinigh sí: tá sí anseo. Tá mo mháthair sa seomra seo.
Chríochnaigh Poirot an léamh. Chuir sé an litir fillte agus choinnígh sé é.
"Is litir iontach í, is dóigh liom. Álainn freisin. Agus tá easnamh suntasach amháin inti. Ní deir Caroline in aon áit go bhfuil sí neamhchiontach."
"Ní raibh gá leis," arsa Angela, gan tiontú.
"Gan amhras ní raibh gá leis," arsa Poirot. "Mar ní raibh gá ag Caroline rá lena deirfiúr: ní dhearna mé an rud seo. Bhí a fhios ag Angela é cheana — ar an gcúis is fearr ar fad. Gach rud ba mhaith léi ná Angela a shuaimhniú agus í a chosc ó admháil a dhéanamh. Deir sí arís agus arís é: 'Tá sé ceart go leor, a chroí. Tá sé ceart go leor.' Ba mhaith léi Angela a bheith sona. Ba mhaith léi Angela dul ar aghaidh agus maireachtáil go maith. Agus chun é sin a dhéanamh níos éasca glacadh, chun meáchan an ruda a dhéanamh indéanta le hiompar — úsáideann sí abairt amháin ar leith."
D'fhéach sé ar an litir.
'Caithfear fiacha a íoc.' Míníonn an abairt sin gach rud. Ar feadh go leor blianta, bhí a fhios ag Caroline cad a bhí déanta aici mar chailín óg: i nóiméad feirge chaith sí rud trom le hAngela ina leanbh agus ghortaigh sí í don saol. Anois bhí an deis aici an fiach sin a íoc go hiomlán. Agus creidim — creidim go dáiríre — gur fuair sí síocháin agus suaimhneas níos mó ná riamh roimhe sin trína dhíol. Sin an fáth nár bhain an triail go mór léi. Bhí sí san áit a roghnaigh sí a bheith, agus bhí a fhios aici cén fáth. Stop sé. "Bhí rud eile aici freisin a thug sástacht di, agus tiocfaidh mé chuige sin ar ball."
---
"Anois inseoidh mé daoibh cad a tharla i ndáiríre," arsa Poirot.
"An tráthnóna roimh bhás Amyas, chuir rud éigin i gcuimhne do Caroline go soiléir a cuid mothúchán foréigneach féin ina hóige: chaith Angela rud trom le hAmyas agus bhéic sí go mb'fhearr léi go raibh sé marbh. An mhaidín dar gcionn tháinig Caroline isteach sa gcaomhnóir agus casadh Angela uirthi go tobann, agus í ina seasamh os cionn na beorach. Thug Miss Williams faoi deara ina cuntas go raibh cuma chiontach ar aghaidh Angela an nóiméad sin. Cheap Miss Williams go raibh sí ar fánacht ó cheacht éigin. Ach do Caroline, a chonaic an aghaidh chiontach sin gan choinne — bheadh ciall dhifriúil leis. Bhí a fhios aici gur chuir Angela rud éigin i ndeoch Amyas ar a laghad uair amháin roimhe sin."
Ní bhog Angela ón bhfuinneog. Ach bhí a suaimhneas athraithe.
"Thóg Caroline an buidéal a shín Angela chuici agus d'iompar sí síos go dtí an Battery é. Dhoirt sí é do Amyas. Rinne seisean aghaidh agus dúirt go raibh blas olc ar gach rud. An nóiméad sin ní raibh amhras ar bith ar Caroline. Ach tar éis an lóin chuaigh sí síos go dtí an Battery agus fuair sí a fear céile marbh.
"Ansin tháinig an méid ar fad chuici d'aon iarracht amháin. Bagairtí Angela an oíche roimhe. Aghaidh chiontach Angela os cionn an bhuidéil beorach ar maidin. Ar ghníomhaigh an cailín as díoltas? Ar thug sí faoi deara conas a bhí Amyas ag caitheamh lena deirfiúr agus ar ghníomhaigh sí ar son Caroline, ní chun é a mharú ach chun é a dhéanamh tinn? Smaoinigh Caroline ar a cuid mothúchán foréigneach féin nuair a bhí sí in aois Angela. Ba é a smaoineamh iomlán ná conas an cailín a chosaint. Bhí Angela ag láimhseáil an bhuidéil sin. Bheadh a méarlorg air. Ghlan Caroline é agus bhrúigh sí méara marbha Amyas air, ag obair go tapa, ag éisteacht le coiscéimeanna."
Lig sé don seomra socrú ar an íomhá sin.
"Nuair a ghlacaimid leis seo, tagann gach rud eile le chéile. Imní Caroline faoi Angela sna laethanta deiridh sin. A deacracht ar Angela a choimeád amach óna raibh ag tarlú, a heagla go gcuirfí ceisteanna géara ar Angela. Agus thar aon rud eile a cinnteacht Angela a chur as Éirinn roimh an triail — mar bhí eagla uirthi i gcónaí go bhféadfadh Angela briseadh agus admháil a dhéanamh.
"Ach bhí Caroline Crale mícheart i dtaobh rud amháin. Ní Angela a nimhigh Amyas."
D'fhéach Philip suas go tobann.
D'fhill Poirot ar an mhíon ar chuir Philip ar leataobh é. Ní hí Angela imeacht ar scoil a bhí i gceist leis na focla a cluineadh ón terrace an mhaidín sin — 'tá sé socraithe, feicfidh mé chuig a pacáil.' Bhí trácht ar Elsa féin. Cad a chuala Elsa Greer agus í ag éisteacht tríd an bhfuinneog oscailte ón terrace ná Amyas ag insint do Caroline go raibh an caidreamh thart ina thaobh siúd cheana féin. Bhí sé ag cur Elsa chun siúil. Agus chuala Elsa, ina seasamh ag an bhfuinneog sin, í féin á cur ar leataobh.
Thiontaigh Poirot chun aghaidh a thabhairt ar Lady Dittisham.
"Anois fillim ar an lá ar goideadh an cóinín, agus ar an ord inar fhág daoine an seomra. D'imigh Miss Elsa Greer ar dtús. Mar sin bhí sí lasmuigh cheana féin agus í ag féachaint ar ais tríd an doras agus na daoine eile ag dul thart. B'í an duine amháin a bhí in ann féachaint nuair a sheas Caroline Crale, an duine deireanach le fágáil, ag an mbinse oibre ar feadh cúpla nóiméad agus droim Mheredith Blake léi. Chonaic Elsa cad a thóg Caroline. B'í an duine amháin i láthair a bhféadfadh sé sin a fheiceáil."
Ní raibh aon chuma ar aghaidh Elsa Dittisham.
"Bhí a fhios ag Elsa Greer mar sin cá raibh an cóinín: i seomra Caroline. Tar éis an raidhe sa leabharlann, agus focla a dímheasa féin fós ina cuimhne, chuaigh sí go seomra Caroline, fuair sí an buidéal, agus tharraing sí méid áirithe den nimh amach. Chuaigh sí síos go dtí an Battery roimh Caroline. Bhí Amyas ina aonar. Thug sí an cóinín dó sa ngloine." D'fhan glór Poirot réidh agus gan dráma. "Sula dtáinig Caroline síos ón teach leis an mbeoir, bhí Amyas nimhithe cheana féin. Sin an fáth nach raibh aon chóinín sa mbuidéal beorach riamh. Ní raibh sé sa mbuidéal ar chor ar bith. Bhí sé sa ngloine ón tús. Agus sin an fáth ar dúirt Amyas Crale go raibh blas olc ar gach rud fiú tar éis dó beoir úr a ól ó choimeádán an tí. Bhí an nimh slogtha aige cheana féin sula ndearna Caroline dó é."
Thiontaigh sé ar an ngrúpa.
"Agus seo an rud a gheall mé a thaispeáint daoibh — an rud eile a thug sástacht do Caroline Crale sna míonna deiridh sin. Bhí am aici sa príosún le smaoineamh go cúramach. Chuaigh sí siar ar gach rud: na focla faoin bpacáil, suíomh Elsa ag doras na saotharlainne, an bealach a d'iompar Elsa í féin sna laethanta tar éis bhás Amyas. Tháinig sí go dtí an fhírinne. Bhí a fhios aici nach Angela a rinne é. Bhí a fhios aici gurbh í Elsa Greer a rinne é. Agus á fhios sin di — á fhios di go raibh Angela sábháilte, á fhios di go raibh an fiach a bhí á iompar aici íoctha go honórach — bhí gach rud ag Caroline Crale."
---
D'fhág na daoine eile ceann ar cheann, go dtí nach raibh sa tsaotharlann ach Poirot agus Lady Dittisham.
Ní raibh sí ag labhairt le linn an chuntas. Níor shéan sí aon rud. Anois d'fhan sí ina tost ar feadh nóiméid eile, agus ansin thosaigh sí ag caint.
Dhearbhaigh sí gach rud, go ciúin, gan aon suaitheadh, ar a bealach féin. Bhí grá aici d'Amyas Crale le gach rud a bhí inti. Chuaigh sí síos go dtí an Battery an mhaidín sin agus bhí a fhios aici cad a bhí sí ag dul a dhéanamh, agus rinne sí é. D'inis sí do Phoirot conas a bhí sé ina seasamh sa ngairdín ag féachaint air ag fáil bháis.
"Bhí sé ag dul mé a chaitheamh uaidh," ar sise. "Amhail is nach raibh ionam ach rud gan tábhacht."
D'fhéach sí thar Phoirot ar an bhfuinneog.
"Agus mé ag féachaint air —" Stop sí. "Mhothaigh mé lúcháir." Bhí sí ina tost ar feadh nóiméid. "Agus ansin —" Stop sí arís. Nuair a lean sí ar aghaidh bhí a glór mar an gcéanna, éadrom agus mall, amhail is go raibh sí ag cur síos ar rud éigin a chonaic sí i bhfad i gcéin. "Fuair mé bás."