Léigh Hercule Poirot an litir faoi dhó. Ansin leag sé síos í agus shuigh sé go ciúin ar feadh tamaill.
---
Is mise Cecilia Williams. Thosaigh mé ag obair mar ghobharnóir do Angela Warren, leasdeirfiúr le Mrs. Caroline Crale, sa bhliain naoi déag fiche a sé. Bhí mé ocht mbliana is daichead d'aois nuair a thosaigh mé. Scríobhaim an cuntas seo go soiléir, agus níor choimeád mé aon rud siar. Is féidir le Carla Crale gach focal a léamh. Is fearr an fhírinne ná bréag thaitneamhach, fiú nuair a ghortaíonn sí.
Bhí Alderbury ina eastát teaghlaigh i ndeisceart Devon, ag clann Crale le glúnta. Nuair a tháinig mé, bhí Mr. agus Mrs. Crale, Angela, agus triúr seirbhíseach sa teach. Bhí cuma chiúin ar an teaghlach.
Bhí Angela trí bliana déag d'aois. Bhí sí cliste, níos cliste ná formhór na leanaí, agus thuig mé go tapa go raibh a míshocrú ag teacht ó fuinneamh mór seachas ó dhroch-charachtar. Theastaigh treoir láidir uaithi agus ghlac sí leis. Níor athraigh mo thuairim uirthi riamh.
Thaitin Mrs. Crale liom ón gcéad seachtain. Bhí meas mór agam uirthi. Bhí dínit agus neart inti. Ní raibh Mr. Crale dílis di, agus bhí a fhios sin aici, ach d'iompair sí é sin le smacht maith. Ní raibh sí dall air. Throid sí leis nuair ba ghá. Ach níor chuir sí a saol ar fad ag caint faoi, mar a dhéanann mná eile uaireanta. Bhí troid ann sa teach, ach bhí mothúchán fíor ann freisin. Dúirt na nuachtáin gur mhair siad cosúil le cat agus madra. Ní raibh sin cruinn.
Bhí Mr. Crale ina ealaíontóir maith. Ní shéanaim é sin. Ach bhí sé neamhchothrom le Angela, cineálta lá amháin agus garbh an lá ina dhiaidh, agus ba dheacair liom maithiúnas a thabhairt dó as an gcaoi ar chaith sé le mothúcháin a mhná.
---
Tháinig Elsa Greer go hAlderbury thart ar dhá bhliain tar éis dom teacht. Thug Mr. Crale léi í, agus dúirt sé go raibh sé ag péinteáil a portráide. Bhí sin fíor, ach ní raibh sin mar an scéal iomlán. Bhí sé soiléir ón gcéad lá go raibh sé i ngrá léi, agus bhí sé soiléir freisin go raibh sí sásta é sin a spreagadh.
Ní raibh Elsa Greer ina cailín cliste. Dúirt Angela, a bhí cúig bliana déag faoin am sin, go raibh sí amaideach, agus ní raibh an measúnú sin mícheart. Níor léigh Miss Greer leabhair. Níor éirigh léi comhrá fada a dhéanamh faoi smaointe ar bith. Bhí sí gafa lena cuma, lena héadaí, agus le haird na bhfear. Bhí sí álainn freisin, agus bhí sí diongbháilte, agus níor chuir sí suim ar bith i gceart nó in éagóir.
Bhí sí mímhúinte le Mrs. Crale go hoscailte. Bhí sí ag súgradh le Mr. Crale os comhair Mrs. Crale, ag bord Mrs. Crale féin. Rinne mé mo dhícheall tacú le Mrs. Crale agus rudaí eile a thabhairt di le smaoineamh orthu. Níor thug Angela mórán airde ar an méid a bhí ag tarlú. Níor thaitin Elsa léi agus dúirt sí é sin go simplí.
D'fhill Elsa ar Londain tar éis cúpla seachtain. D'imigh Mr. Crale go gairid ina dhiaidh. Thuig mé cad a bhí i gceist. Tar éis cúpla seachtain eile, tháinig siad beirt ar ais agus thosaigh na suíonna péintéireachta arís.
Chonaic mé athrú. Bhí Mr. Crale ag péintéireacht le fuinneamh mór. Ach níor thug sin sólás dom. Chonaic mé a chuid grá roimhe seo. Ní mar sin a bhí an uair seo. Shocraigh Miss Greer go raibh sí ag iarraidh é a bheith aici go buan, agus ní raibh sé á cur ina coinne. Bhí sé níos tromchúisí ná aon rud eile roimhe.
---
Ar an seachtú lá déag de Mheán Fómhair, an lá roimh bhás Mr. Crale, dúirt Elsa Greer sa seomra suí, os comhair Mrs. Crale, os comhair Angela, agus os comhair mise féin, nuair a bheidh sí ina cónaí in Alderbury go raibh sí chun an seomra a athrú. D'fhiafraigh Mrs. Crale di cad a bhí i gceist aici. Dúirt Miss Greer go raibh sí ag rá díreach an méid a dúirt sí. Bhí sí ag dul a phósadh Mr. Crale agus bheadh sí ina cónaí in Alderbury.
Tháinig Mr. Crale isteach sa seomra ag an nóiméad sin. D'iompaigh Mrs. Crale chuige agus d'fhiafraigh sí de go ciúin an raibh sé fíor. Dúirt sé go raibh. Dúirt sé nár theastaigh uaidh go bhfoghlaimeodh sí é ar an mbealach seo. Bhí cuma náirithe air. Fear a rinne rud a raibh a fhios aige go raibh sé mícheart, agus gabhadh é, agus sheas sé ann agus é le feiceáil air.
D'fhéach Mrs. Crale air ar feadh nóiméid. Ansin d'fhág sí an seomra, a ceann díreach agus a coiscéim láidir. Thaispeáin sí i bhfad níos mó dínite dó ná mar a thaispeáin seisean di.
Chuaigh mé ina diaidh amach sa halla. Bhí mé ag iarraidh rud éigin a rá léi. Stop sí mé.
"Caithfimid iarracht a dhéanamh leanúint ar aghaidh mar is gnáth," ar sise. "Tá muid ag dul go teach Meredith Blake do thae."
Dúirt mé léi go raibh sí iontach.
Dúirt sí: "Níl a fhios agat" agus stop sí.
Ansin tháinig sí ar ais agus phóg sí ar an leiceann mé agus dúirt sí go raibh mé ina mór-chabhair di. Chuaigh sí suas an staighre. Nuair a tháinig sí anuas arís, bhí hata leathan uirthi, tarraingthe síos go maith ar a haghaidh, agus thuig mé cén fáth.
---
Chuaigh muid go teach Meredith Blake do thae agus níor tharla aon rud suntasach. D'fhill muid ar a sé a chlog.
Ag an dinnéar an tráthnóna sin, bhí Mrs. Crale ciúin agus socair. D'ith sí agus labhair sí amhail is nach raibh an tráthnóna ann. Chuaigh sí a luí go luath.
An tráthnóna sin, bhí troid idir Mr. Crale agus Angela. Ba é an t-ábhar ná scoil, rud a bhí socraithe cheana féin, ach thosaigh Angela an argóint arís le neart mór. Caitheadh focail, agus chaith Angela cloch pháipéir le Mr. Crale agus rith sí ón seomra.
Chuaigh mé ina diaidh. Dúirt mé léi go raibh náire orm faoina hiompar, nach raibh leithscéal ar bith aige, agus go gcaithfeadh sí gabháil a leithscéil ar maidin. Ansin d'fhág mé ina haonar í.
Smaoinigh mé an tráthnóna sin ar dhul go seomra Mrs. Crale. Shocraigh mé gan dul. Bhí mé cinnte go raibh suaimhneas uaithi, agus níor theastaigh uaim cur isteach uirthi. Tá aiféala orm faoin gcinneadh sin ó shin.
Casadh Mr. Crale orm sa dorchla. Dúirt sé oíche mhaith liom.
Níor fhreagair mé é.
---
An mhaidin dár gcionn, chuaigh mé go seomra Angela roimh bhricfeasta agus fuair mé go raibh sí imithe cheana féin. Thóg sí arán agus marmaláid ón gcistin agus d'imigh sí gan focal a rá le héinne. Chuir mé an mhaidin ar fad ag lorg léi. Sin é an fáth nach raibh mé le Mrs. Crale.
Chuaigh mé síos go dtí an trá agus ní bhfuair mé aon rian di. Ansin chuaigh mé thar an abhainn go maoin Meredith Blake, ag ceapadh go mb'fhéidir go ndeachaigh sí ann. Níor chuaigh. D'fhill mé.
Bhí Mrs. Crale agus beirt deartháireacha Blake, Meredith agus Philip, ar an terrás nuair a tháinig mé ar ais. Bhí an mhaidin te. Thairg Mrs. Crale beoir fhuar a fháil agus chuaigh sí go dtí an seomra gloine beag in aice leis an teach, a bhí in úsáid mar stóras agus bar, le cuisneoir ann. Chuaigh mé léi.
Bhí Angela ann cheana féin, ag an gcuisneoir oscailte, ag tógáil buidéal beorach amach. Bhí cuma náirithe uirthi. D'fhiafraigh mé di cá raibh sí agus cá raibh a geansaí. Dúirt sí go raibh sí ag snámh agus go raibh an geansaí ar an trá. Bhí mé gafa le hAngela agus níor thug mé aird ar cad a bhí Mrs. Crale a dhéanamh. Dúirt Mrs. Crale go raibh sí ag tabhairt buidéal beorach síos go Amyas. Thóg sí é agus d'imigh sí.
Níor chuir mé isteach air. Níor smaoinigh mé aon rud faoi.
Chuaigh Angela agus mé féin ar ais isteach. Dheisigh sí poll ina sciorta agus shuigh mé agus dheisigh mé éadach tí. Bhí an mhaidin ciúin. Níor tháinig Mr. Crale suas chun lóin.
Tar éis an lóin, dúirt Mrs. Crale go raibh sí ag dul síos go dtí an gáirdín. Bhí mise ag dul go dtí an trá chun geansaí Angela a fháil. Shiúil muid síos le chéile chomh fada leis an áit ar scaradh an cosán. Chuaigh sí tríd an doras isteach sa gháirdín. Lean mise ar aghaidh i dtreo na trá.
Ansin chuala mé í ag scairteadh.
Bhí sí ina seasamh sa doras. D'iarr sí orm dul suas agus glaoch teileafóin a chur.
Ar an gcosán casadh Meredith Blake orm, ag teacht síos. D'inis mé dó go tapa cad a tharla. Ansin d'iompaigh mé agus chuaigh mé ar ais síos go Mrs. Crale.
Sin é an cuntas a thug mé ag an gcróinéirí. Sin é an cuntas a thug mé ag an triail. Tá gach focal de fíor.
---
Níor inis mé do éinne an méid atá mé ar tí a scríobh. Níor cuireadh aon cheist orm a bhfuair mé freagra bréagach uirthi. Ach tá rudaí nár labhair mé fúthu, agus choimeád mé siar iad d'aon ghnó. Níl aon aiféala orm faoi sin. Dhéanfainn arís é.
Tar éis dom Meredith Blake a chasadh ar an gcosán, d'iompaigh mé agus tháinig mé ar ais go tapa. Bhí bróga éadroma orm agus tá mé éadrom ar mo chosa. Tháinig mé go dtí an doras, a bhí ar oscailt.
Stop mé.
Bhí Mrs. Crale ina seasamh ag an mbord. Bhí sí ag glanadh an bhuidéil bheoraigh lena ciarsúr, á ghlanadh go cúramach, go críochnúil. Ansin thóg sí lámh a fir agus bhrúigh sí a mhéara ar an mbuidéal.
Bhí sí ag éisteacht an t-am ar fad le haghaidh aon fhuaim ón taobh amuigh. Bhí eagla le feiceáil ar a haghaidh.
D'imigh mé siar sula bhfaca sí mé. Rinne mé torann ag teacht síos an dara huair, agus ghair mé chuici.
Ó na rudaí a chonaic mé, tháinig mé go dtí conclúid amháin, agus níor athraigh sí in sé bliana déag. Nimh a thug Caroline Crale dá fear céile. Ní cháinim í as. Bhí sé tar éis í a thiomáint thar an teorainn. Chuir sé náire uirthi ina teach féin, ag a bord féin. Dúirt sé léi os a comhair go raibh sé ag dul á fágáil. Pé rud a rinne sí, tiománadh chun é a dhéanamh í, agus ba é a locht féin é.
Níor bhain sí le fios go bhfaca mé í. Níor inis mé di riamh. Tá rudaí áirithe níos fearr a iompar ina n-aonar.
---
Scríobhaim é seo toisc nach mór do Carla Crale a saol a thógáil ar bhunús fírinneach. Iarraidh mé ar M. Poirot a insint di nach cóir a máthair a mheas ar gnáthbhealach. Tiománadh thar an méid a d'fhéadfaí a bhfuil sí. Tá sé do ghairm a hiníne é sin a thuiscint, agus maithiúnas a thabhairt.
Bhí mé macánta go hiomlán. Níor choimeád mé aon rud siar.
Cecilia Williams
---
Leag Poirot an litir ar an deasc in aice leis na cinn eile.
Shuigh sé ar feadh i bhfad gan corraí. Ansin thóg sé a pheann agus d'oscail sé a leabhar nótaí.
Scríobh sé: Chonaic Miss Williams Caroline Crale an buidéal a ghlanadh agus méara an fhir mhairbh a bhrú air. Tá sí cinnte cad is brí leis sin. Bhí sí cinnte le sé bliana déag, agus ní scaoileann cinnteas den chineál sin a ghreim.
Stad sé.
Tá sí dílis, cruinn, agus cliste. Choimeád sí siar an méid a chonaic sí gan drogall agus gan chiontacht. Dhéanfadh sí arís é, a deir sí.
Chuir sé líne faoin abairt dheireanach. Ansin scríobh sé faoi:
Bean a fheiceann go soiléir, a ghníomhaíonn d'aon ghnó, agus nach bhfuil aon aiféala uirthi. Is í an cineál finné is contúirtí í, ní toisc go n-insíonn sí bréaga, ach toisc go bhfuil sí cinnte go hiomlán go bhfuil sí ag insint na fírinne.
Dhún sé an leabhar nótaí agus d'fhéach sé roimhe ar feadh nóiméid.
Ach ní fhaca sí Caroline Crale an nimh a dhoirteadh, a smaoinigh sé. Chonaic sí buidéal á ghlanadh, agus lámh fir mhairbh á brú air.
Smaoinigh sé ar cad a chiallaigh sin. Ansin thóg sé an ceathrú litir.