Léigh Poirot an litir dhá uair, ansin leag sé síos ar an deasc é. Scríobh Meredith Blake an litir go cúramach. Bhí sé soiléir go raibh sé i bhfad ag smaoineamh sula ndeachaigh sé a scríobh.
---
A Poirot, a chara, Ó chuireamar aithne ar a chéile, smaoinigh mé go mór ar an gceist seo. Chaithfidh mé mo thuairim a athrú anois. Ní chreidim a thuilleadh gur mharaigh Caroline Crale a fear céile.
Tuigim go bhfuil sé seo aisteach le cloisteáil. Chreid mé ar feadh sé bliana déag go raibh sí ciontach. Ach éist liom, le do thoil.
Dúirt an cosaint ag an triail gur féinmharú a bhí ann. Shíl mé go raibh sé sin seafóideach ag an am. Ní shílim sin anois. An príomhchúis atá agam ná seo: dúirt Caroline i gcónaí gur mharaigh Amyas é féin. Bhí aithne níos fearr aici air ná éinne eile. Bhí sí ina cónaí leis, agus chonaic sí rudaí nár thaispeáin sé d'éinne eile. Má chreid sise é, is fiú an creideamh sin a ghlacadh go dáiríre.
Bhí aithne againn go léir ar thaobh amháin de Amyas Crale. Rinne sé a raibh uaidh i gcónaí. Níor léir go raibh náire ar bith air faoin bpian a d'imir sé ar dhaoine eile. Ach cad é mar gheall ar thaobh eile a thaispeáin sé do Caroline amháin? Féadfadh go raibh náire agus aithreachas ina chroí istigh, i bhfolach ó chách. Ní féidir liom é sin a chruthú. Ach ní cheapaim go bhfuil sé dodhéanta.
Seo a gcreidim a tharla. Thóg Caroline an cóinín ó mo shaotharlann. Bhí sí ag smaoineamh ar í féin a mharú nuair a d'fhágfadh Amyas í ar son Elsa. Fuair Amyas amach faoi seo. Ní fhéadfadh sé Elsa a thréigean, ach ní fhéadfadh sé cur suas leis an smaoineamh go raibh a iompar féin tar éis Caroline a thiomáint chun a báis. Agus mar sin, ghlac sé cinneadh. Thóg sé an cóinín é féin.
Smaoinigh ar an gcaoi ar fuair sé bás. Bhí sé ina shuí ina chathaoir, a scuab ina lámh, ag breathnú ar a phictiúr agus ar Elsa. Nach bhfuil sin cosúil leis an bhfear a bhí ann? Fuair sé bás mar a mhair sé, ag breathnú ar an rud ba mhó a theastaigh uaidh.
Ní mór dom labhairt faoin bhfianaise. Na méarloirg ar an mbuidéal: tar éis don bhuidéal a bheith i measc éadaigh bog, d'fhéadfadh na loirg a bheith smeartha go héasca. Tost Caroline ag an triail: mhothaigh sí go raibh sí freagrach as a bhás, ní go dlíthiúil ach ina croí féin. Chreid sí gur thiomáin a toil féin chun báis é chun an rud céanna a dhéanamh. Ní fhéadfadh sí é sin a rá gan an cosaint a scriosadh.
Anois, inseoidh mé duit faoin lá féin.
---
Chodail mé go holc agus dhúisigh mé déanach, timpeall leathuair tar éis a naoi. Chuala mé fuaimeanna ón seomra thíos, an seomra a úsáidim mar shaotharlann, agus chuaigh mé síos.
Nuair a chuaigh mé isteach, mhothaigh mé go raibh rud éigin mícheart. Ansin chonaic mé é. Bhí an buidéal cóinín ar an tseilf beagán as áit. D'fhéach mé níos gaire air. An lá roimhe, bhí sé beagnach lán. Anois bhí sé beagnach folamh.
Ghlas mé an fhuinneog agus an doras. D'fhiafraigh mé de gach duine sa teach an ndeachaigh siad isteach sa saotharlann. Dúirt gach duine nach ndeachaigh. Bhí mé buartha go mór, agus mar sin rinne mé rud a dhéanaim go minic nuair nach bhfuil a fhios agam cad ba cheart dom a dhéanamh: ghlaoigh mé ar mo dheartháir Philip.
Thuig Philip an scéal láithreach. Dúirt sé liom teacht chuige ar an bpointe boise.
D'fhág mé an teach agus ar an mbealach bhuail mé le Miss Williams. Bhí sí ag lorg Angela. Dúirt mé léi nach bhfaca mé an cailín agus mhol mé di an gairdin cistine a thriail. Ansin chuaigh mé síos go dtí an cladach agus rowáil mé trasna.
Bhí Philip ag fanacht liom ar thaobh Alderbury. Shiúlamar in éineacht suas chuig an teach ar an gcosán faoi bhalla ghairdin an Bhataire. Agus muid ag dul thart, chualamar glórtha istigh, Caroline agus Amyas. Bhí siad ag argóint faoi Angela. Bhí Amyas ag rá go raibh sé socraithe go rachadh sí ar scoil agus go bpacálfadh sé a mála é féin más gá. Bhí glór an deireanais aige, an glór sin nach dtabharfadh níos mó plé ar an gceist.
Osclódh doras an Bhataire agus tháinig Caroline amach. Bhí cuma bhuartha uirthi, ach ní mórán. Rinne sí gáire liom agus dúirt sí go raibh siad ag caint faoi Angela. Ansin tháinig Elsa síos an cosán, agus mar bhí sé soiléir go raibh Amyas ag iarraidh leanúint ar aghaidh ag obair gan bhriseadh, chuamar go léir suas chuig an teach.
Cháin Philip é féin ina dhiaidh sin toisc nár ghníomhaigh sé láithreach. Níl a fhios agam cad is fiú an milleán sin. Ní raibh cúis réasúnach againn a cheapadh go raibh marú á phleanáil. Agus dá bharr sin, nuair a rinne mé iarracht cuimhneamh go beacht ar cé chomh lán is a bhí an buidéal an lá roimhe, bhí mé níos éiginnte. Ní bhíonn an chuimhne iontaofa faoi bhrú. Chuir míchinnteacht Philip fearg air. Ní raibh sé riamh sásta le leisce cinntí.
Shocrigh muid leanúint den chomhrá tar éis lóin. Ag am lóin, thug Angela agus Caroline beoir amach chugainn. D'fhiafraigh mé d'Angela faoin scoil a sheachaint, mar bhí Miss Williams á lorg ar maidin, agus dúirt Angela go raibh sí ag snámh. Ansin dúirt sí go simplí nach bhfaca sí an pointe ina seangúna a dheisiú nuair a bheadh gúnaí nua breácha aici don scoil go luath ar aon nós.
Mar nach raibh deis ann fós labhairt go príobháideach le Philip, chuaigh mé síos an cosán i dtreo an Bhataire tar éis lóin. Bhí bearradóireacht bheag ann os cionn an Bhataire le seansuíochán ann, agus shuigh mé ansin agus chaith mé toitín.
Thíos uaim, sa ghairdin, bhí Elsa ag suí dó Amyas. Bhí léine bhuí agus treabhsar gorm dorcha uirthi, agus pullóver dearg ar a guaillí. Shuigh sí go han-chiúin, mar a theastaigh ó Amyas, agus anois is arís labhair sí, faoi na pleananna a bhí acu le chéile, faoi thodhchaí, faoin Spáinn. Bhí uaithi dul go dtí an Spáinn leis. Bhí uaithi troid tairbh a fheiceáil, agus dúirt sí go raibh súil aici go mbuafadh an tarbh.
Ghlaoigh sí orm ag pointe amháin go raibh drochghiúmar ar Amyas agus nach ligfeadh sé di sos a ghlacadh, agus go raibh sí stiff ón suí. Ghlaoigh Amyas ar ais, gan breathnú suas óna chanbhás, go raibh muscular rheumatism air féin. Rinne Elsa gáire agus dúirt sí go mbeadh easlán creakach le tabhairt aici.
Shuigh mé ansin ag éisteacht leo agus smaoinigh mé ar Caroline. Bhí Elsa agus Amyas ag caint faoi dtodhchaí le sonas iomlán. Ní fhéadfainn milleán a chur ar Elsa, go dáiríre. Bhí sí óg agus bhí grá iomlán aici dó, agus níor thuig sí fós cad a chiallaigh fulaingt. Shíl sí go gcrochfadh Caroline léi tar éis tamaill. Níor tháinig sé ina ceann go bhfuil rudaí ann nach gcríochnaíonn.
Nuair a bhuail cloigín an lóin, d'éirigh mé agus chuaigh mé síos go dtí doras an Bhataire. Tháinig Elsa isteach ón ngairdin liom.
Bhí an solas an-gheal istigh tar éis scáth na gcrann, agus ar feadh nóiméid ní fhéadfainn mórán a fheiceáil. Ansin chlaraigh mo shúile.
Bhí Amyas slogtha siar ina chathaoir, a dhá lámh leata, ag stánadh ar an bpictiúr ar an easel. Chonaic mé é ina shuí mar sin na céadta uair. Níor chiallaigh sé dada dom. Níor thuig mé, ní fhéadfainn a thuigbheáil, go raibh an nimh ag obair ann cheana féin, ag crua a mhatáin agus á dhaingniú sa suíomh sin.
Dúirt Elsa nach dtiocfadh sé suas le haghaidh lóin. Dúirt mé slán leis. Bhog sé a shúile ón bpictiúr chugamsa. Bhí cuma an fheirg air, cuma mhíchineálta. Níor smaoinigh mé mórán faoi. Shíl mé go raibh sé ag streachailt leis an bpictiúr. Rinne sé fuaim éigin, idir grúsacht agus freagra. Ní fhaca Elsa ná mé féin aon rud níos mó ná drochghiúmar. D'fhágamar ann é agus shiúlamar suas chuig an teach.
Ag am lóin bhí Caroline ciúin, ach sin an méid. D'ith sí. Labhair sí nuair a labhraíodh léi. Smaoinigh mé ar seo go minic ó shin, agus creidim gurb é fianaise é nach raibh sí ciontach. Ní shílfinn go suífeadh bean a mharaigh a fear céile go ciúin ag an mbord mar sin.
Ina dhiaidh sin, chuaigh Caroline agus Miss Williams síos go dtí an Bataire le chéile.
Tháinig Miss Williams ar ais ina haonar. Bhí sí ar a suaimhneas go hiomlán. Dúirt sí liom glaoch ar dhochtúir, agus ansin chuaigh sí ar ais síos. Sin an cineál mná atá inti.
Bhí caol na huaire ann. Bhí bród mór ag Elsa, ní fhéadfadh sí é a choimeád istigh. Bhí Caroline ciúin. Dúirt sí láithreach, gan habóid, gur mharaigh Amyas é féin. Cháin Elsa í go díreach agus dúirt sí gur mharaigh sí é. Ní raibh aon amhras ag Philip faoin méid a tharla ná faoi cé a bhí freagrach.
Bhainistigh Miss Williams gach rud a bhí le bainistiú. D'fhulaing sí Elsa dul a luí agus thug sí rud éigin di le í a chiúniú. Nuair a tháinig na póilíní, choinnigh sí Angela óna raibh ann.
Ansin tháinig na póilíní, na hiriseoirí, na ceamaraí, na ceisteanna. Tromluí nach bhfuaireamar amach as go hiomlán.
---
Tá mé ag insint seo go léir duit, a Poirot, mar creidim go bhfuil tú ag lorg na fírinne. Tá súil agam, nuair a bheidh iníon Miss Crale ina suaimhneas faoin méid a tharla i ndáiríre, go mbeidh muid go léir in ann an scéal seo a chur inár ndiaidh ar deireadh.
Mharaigh Amyas Crale é féin. Cé chomh do-chreidte is a bhí sé ag an am, táim cinnte de anois.
Le meas,
Meredith Blake
---
Leag Poirot an litir síos agus bhí sé ciúin ar feadh nóiméid.
Ansin thóg sé a pheann agus scríobh sé faoin méid a bhí ann cheana: D'athraigh M. Blake a thuairim. Ceist: cad a d'athraigh í?
D'fhéach sé ar an gceist ar feadh nóiméid, ansin scríobh sé: Coinsias. Nó eagla. Is deacair a fháil amach cé acu.