An tseachtain roimhe sin, chuaigh Poirot chuig léacht le Angela Warren ag an Royal Geographical Society. Nuair a tháinig sé abhaile, bhí tuiscint shoiléir aige uirthi: bhí sí ina bean a smaoinigh go díreach agus go lom. Bhí a cuid argóintí cruinn, agus dúirt sí a conclúidí go simplí agus go muiníneach.
Bhí a hárasán in aice le Regent's Park beag agus ordúil. Nuair a fuair sí Poirot, bhreathnaigh sé uirthi ar feadh nóiméid sular thosaigh siad ag caint. D'fhéadfadh sí a bheith ina bean álainn. Bhí cneá leigheasta ar dheis a haghaidhe - bhí an craiceann tarraingthe beagán, agus bhí cuma uirthi nach raibh sí ag smaoineamh air ar chor ar bith. Sheas sí díreach agus bhreathnaigh sí ar Poirot go dána, mar a dhéanann duine atá cleachta le daoine ag breathnú air agus nach gcuireann sin as dó a thuilleadh.
Ar an mbealach ann, bhí Poirot ag smaoineamh ar na cúig dhuine a bhí bainteach leis an gcás. Bhí gach buntáiste ag Elsa Greer - áilleacht, airgead, agus óige - ach ba léir go raibh rud éigin inti reoite, cosúil le duine a stop ag maireachtáil. Ní raibh na buntáistí sin ag Cecilia Williams, ach ní raibh sí buailte ar chor ar bith - bhí spéis fós aici sa saol. Agus anois bhí Angela Warren ann, bean a gortaíodh agus a náiríodh ina hóige, agus a bhí éirithe - ní raibh focal eile ann - thar a bheith cumhachtach. Bhí Poirot beagán eaglach roimpi, agus thuig sé gurbh é sin a locht féin.
Chuaigh sé díreach go dtí an pointe. D'inis sé di faoi chuairt Carla Lemarchant - cé hí féin, cén fáth ar tháinig sí go Sasana, agus cad a d'iarr sí air a dhéanamh.
D'éist Angela gan corraí. Nuair a chríochnaigh sé, bhí sí ciúin ar feadh nóiméid, agus ansin dúirt sí, "Maith thú, a Carla."
"Aontaíonn tú leis." "Aontaím go hiomlán. Agus cabhróidh mé ar gach bealach is féidir liom." Stad sí ar feadh soicind. "Ba cheart domsa rud éigin a dhéanamh blianta ó shin. Tá ciontacht orm nár ghníomhaigh mé."
"Mar sin, cuirfidh mé an cheist go díreach ort, a Miss Warren. An gceapann tú go bhfuil Carla ceart? An gceapann tú go raibh a máthair neamhchiontach?" "Níor mharaigh Caroline é," arsa Angela. "Tá a fhios agam é sin i gcónaí."
D'ardaigh Poirot a mhalaí. "Glacann gach duine eile a labhair mé leo leis an mbreithiúnas. An fhianaise a cuireadh os comhair na cúirte—" "Tá an fhianaise chiorcamstansiúil an-láidir, is fíor. Ach ní ón bhfianaise a thagann mo chinntacht." Shín sí a lámh suas agus leag sí a méar ar an gcneá ar a grua - gluaiseacht ghairid, nádúrtha. "Rinne Caroline seo dom. Sin go díreach an fáth a bhfuil a fhios agam nach ndearna sí dúnmharú."
"Cheapfadh formhór na ndaoine," arsa Poirot go cúramach, "go bhfuil sin ina fhianaise ar nádúr foréigneach. Creideam go raibh sin san áireamh ag an triail." "Bhí. Agus tuigim cén fáth a bhreathnaíonn sé mar sin ón taobh amuigh. Ach smaoinigh air." Shuigh sí síos trasna uaidh agus labhair sí go soiléir agus go córasach. "Duine íogair a thagann, i bhfaobhar colg dalla, in aice le duine a ghortú go marfach - duine a ghráíonn siad - cad a tharlaíonn dóibh ina dhiaidh?"
"Aithreachas," arsa Poirot. "Uafás roimh iad féin." "Uafás buan. B'in Caroline. Bhí sí croíbhriste faoi cad a rinne sí dom ar feadh an chuid eile dá saol. Cuireadh mé ar dtús i gcónaí - i ngach rud. Aon uair a bhí díospóid idir mé agus Amyas, thóg Caroline mo thaobhsa gan mhoill. Bhí éad agam air, caithfidh mé a rá. Bhí cleasanna á imirt agam air. Ghlac mé féin valerian as saotharlann Meredith Blake. Tarraingíonn cait chuige é, agus bhí sé ar intinn agam é a chur ina dheoch. Tháinig Caroline isteach díreach agus mé ag oscailt an bhuidéil. Bhí a fhios aici cad a bhí mé chun a dhéanamh, agus níor dhúirt sí focal."
"Ní raibh sin cothrom do Mhr. Crale."
"Ní raibh. Rinne sé mé a mhilleadh go dona, más fíor dom. Ach seo an pointe: mar gheall ar cad a rinne sí dom, bhreathnaigh Caroline uirthi féin i gcónaí. Bhí eagla uirthi roimh a cuid feirge féin. Agus ceann de na bealaí a d'úsáid sí chun í a rialú ná trína cuid cainte - dúirt sí go mbrúfadh sí duine in ola fhiuchta, go maródh sí Amyas dá ndéanfadh sé a leithéid. Bagairtí móra, ráite go hard, nach raibh brí ar bith leo. Chreid sí, b'fhéidir de réir instinnte, má fuair an fonn foréigneach amach trí fhocail nach bhfaigheadh sé amach trí ghníomh. Bhí sé mar an gcéanna le chlaimhseáil idir í agus Amyas. Chlaimhseáil siad go holc - gleic gharbh, ghéar. Ach bhain siad beirt taitneamh as. Thaitin torann agus drámaíocht le Amyas; b'ealaíontóir den chineál sin é. Ba shin an bealach a mhair siad le chéile. Bhí sé oiriúnach dóibh beirt."
Smaoinigh Poirot air seo. Bhí sé ina argóint chomhleanúnach. Agus b'argóint í ó dhuine a bhí ag smaoineamh ar an scéal le sé bliana déag.
"Níor glaodh ort mar fhinné," ar sé.
"Níor glaodh. Agus tá aiféala orm faoi sin i gcónaí. Cé nach dóigh liom go bhféadfainn é seo a mhíniú chomh soiléir sin ag an am - bhí mé naoi mbliana déag d'aois agus bhí mé trína chéile faoin gcuid is mó de." Leag sí a lámha ina hucht. "Nuair a fuair Amyas bás, ní fhéadfainn é a chreidiúint. Nuair a gabhadh Caroline, timpeall trí lá ina dhiaidh sin, ba é mo mhothú is láidre ná cinntacht fheargach go raibh botún déanta. Bhí sé soiléir dom. Ba í príomhthiomantas Caroline mé a choinneáil amach uaidh ar fad. Thug Miss Williams go gaolta mé beagnach láithreach, agus ansin cuireadh ar scoil mé i München. Bhí mé ansiúd nuair a tháinig an breithiúnas. Níor ligeadh dom cuairt a thabhairt ar Caroline sa phríosún - dhiúltaigh sí é sin a cheadú. Sin an t-aon uair a cheap mé gur bhréagnaigh sí mé."
"B'fhéidir gur theastaigh uaithi tú a chosaint," arsa Poirot. "Bhí tú óg. Eispéireas mar sin—"
"Is ea. Dúirt mé sin liom féin. B'fhéidir go bhfuil sé fíor." D'éirigh sí. "Tá rud éigin a theastaíonn uaim a thaispeáint duit, a Mhonseiur Poirot. Tar éis an bhreithiúnais - tar éis gur ciontaíodh Caroline - scríobh sí litir chugam. Níor thaispeáin mé do dhuine ar bith riamh í. Ach ceapaim gur cheart dom í a thaispeáint duit, agus féadfaidh tú í a thaispeáint do Carla más cuí leat é."
Chuaigh sé ina diaidh isteach sa seomra in aice leis. Bhí portráid ar an mballa, agus chuaigh a shúile chuici láithreach. Ní raibh sé ina phéintéireacht oilte - bhí an teicníc measartha amháin - ach rug sé air ina dhiaidh sin. Aghaidh fhada ubhchruthach, giall grástúil, slonn a bhí milis agus beagán cúthail. Rud éigin ceilte. Aghaidh mhothúchánach agus aghaidh chúlánach in éineacht. Cheap sé go dtuigfeadh sé, agus é ag breathnú uirthi, cén fáth nár dhearmad fear ar nós Quentin Fogg í riamh ar fad. Ní raibh an dírím agus an fuinneamh a bhí in aghaidh Carla inti ar chor ar bith, ach bhí a cáilíocht féin inti.
Shín Angela an litir chuige.
Léigh sé go mall í. Bhí lámhscríbhneoireacht Caroline soiléir agus réidh. D'inis sí do Angela gan a bheith brónach agus gan breathnú siar. Dúirt sí go raibh sí sásta - sásta i ndáiríre, ar bhealach nach raibh sí go minic - agus go raibh suaimhneas agus ceart le mothú inti nach raibh aimsithe aici roimhe. Dúirt sí go raibh sí ag dul chuig Amyas, agus go raibh sí cinnte go mbeadh siad le chéile. Dúirt sí nach bhféadfadh sí maireachtáil gan é. D'iarr sí ar Angela a bheith sásta. Scríobh sí go gcaithfear a fhiacha a íoc, agus go raibh sé maith, ag an deireadh, suaimhneas a mhothú.
Léigh Poirot an dara huair í, thug sé ar ais í, agus bhí sé ciúin ar feadh nóiméid. "Iontach," ar sé.
"Feiceann tú," arsa Angela.
"Feicim litir iontach. Ach caithfidh mé é a rá go macánta leat, a Miss Warren - ní deir sí neamhchiontacht. Ní go follasach ar aon nós. D'fhéadfadh duine ciontach a bhfuair suaimhneas trína phionós a ghlacadh na focail chéanna sin a scríobh. Gach ceann acu."
Dúirt sé go réidh é, ach bhí sé á rá go dáiríre. Ba é seo, thuig sé, an amhras is láidre a bhí air ó ghlac sé leis an gcás. D'fhéadfaí gach rud a bhailigh sé - an fhianaise, na finné, agus anois na focail seo féin - a léamh mar chruthúnas ar chiontacht Caroline. Choinnigh sé an t-amhras sin, d'iompaigh sé thart é, agus leag sé uaidh é gan é a réiteach.
Bhreathnaigh Angela air go seasmhach. "Tá a fhios agam nach raibh sí ciontach," ar sí. "Ní féidir liom cruthúnas níos fearr a thabhairt duit ná sin."
"Mar sin, druidfimid chuige ó thaobh eile. Mura ndearna Caroline a fear céile a mharú, cad a tharla? Chreid sí féin gur féinmharú a bhí ann."
"Is ea. Tá a fhios agam gur chreid sí sin."
"An réitíonn sé sin le do chuid eolais ar Amyas Crale?"
Smaoinigh Angela air go macánta. "Tá sé an-mhíchosúil. Ach ní déarfainn nach bhféadfadh sé tarlú, ar an mbealach a déarfainn nach bhféadfadh sé tarlú i gcás Caroline."
"Agus an tríú féidearthacht," arsa Poirot. "Go ndearna duine eile é a mharú d'aon ghnó."
Bhreathnaigh sé ar a haghaidh agus an smaoineamh ag socrú uirthi. Bhí sé nua di - chonaic sé sin.
"Duine eile," arsa sí arís. Bhí sí ciúin ar feadh nóiméid. "Ceart go leor. Ligfidh mé dom féin smaoineamh ar cé a bhí ansin." D'oibrigh sí tríd go córasach, mar a rinne sí gach rud. "Ní mise. Ní Elsa - bhí Elsa ar buile nuair a fuair Amyas bás; chaill sí gach rud a bhí idir lámha aici. Meredith Blake - bhí sé dílis do Caroline, agus b'fhéidir go raibh cúis aige Amyas a bhaint den bhealach. Ach tá Meredith cúramach ó nádúr. Dá mbeadh sé ag iarraidh Amyas a bhaint as saol Caroline, bhí rogha níos simplí aige: fanacht. D'fhágfadh Amyas ar deireadh, le Elsa nó le duine éigin eile. Miss Williams—" stad sí. "Bhí sí dílis do Caroline, agus ní raibh meas mór aici ar Amyas. Ach ní féidir liom a shamhlú go ndéanfadh ban-oide—"
Stop sí, agus thosaigh sí arís. "Más é an dóchúlacht is mó atá i gceist agam, Philip Blake an duine is cosúla."
"Cén fáth?"
"Tá samhlaíocht theoranta aige. Duine le samhlaíocht theoranta, nuair a bhíonn fadhb os a gcomhair, b'fhéidir go mbaineann siad leas as an réiteach is díreachta agus is garbhí gan na roghanna eile a mheas. Cé go nglacaim leat go mbeadh gá le níos mó ná sin."
Bhí sí ag cur gothaí uirthi anois, cosúil le duine ag iarraidh rud i gcéin a thabhairt i bhfócas.
"Tháinig rud éigin ar ais chugam," ar sí go mall. "Mar a d'fhéadfadh rud a chloisteann leanbh a bheith gan bhrí ar feadh blianta, agus ansin, lá amháin, go tobann, tuigeann tú é." Stad sí. "Bhí mé ag siúl le hais dorchla i óstán i bPáras - roinnt blianta ó shin anois. D'oscail doras agus tháinig bean a raibh aithne agam uirthi amach as seomra nach raibh a seomra féin. Chonaic sí láithreach go bhfaca mise í, agus a haghaidh - an chuma a bhí uirthi—" Leag sí a lámh ar uilinn na cathaoireach. "D'aithin mé í. Agus nuair a d'aithin mé í, mhúscail sé cuimhne. An chuma chéanna ar aghaidh Caroline. Agus í ag teacht amach as seomra leapa Philip Blake in Alderbury. Tráthnóna amháin."
"An raibh tú cinnte de cad a chonaic tú?"
"Bhí mé cinnte den chuma. Bhí mé aon bhliain déag d'aois agus ní raibh a fhios agam cad a bhí i gceist ag an am. Thug mé faoi deara é agus dhearúd mé é. I ndorchla an óstáin i bPáras amháin a thuig mé cad a bhí feicthe agam." Bhreathnaigh sí air go díreach. "Níl taithí agam ar chúrsaí grá, a Mhonseiur Poirot. Ní féidir liom é a mhíniú duit. Ní féidir liom ach a rá leat cad a chonaic mé."
Níor labhair Poirot ar feadh nóiméid. Bhí sé ag smaoineamh ar Philip Blake - an naimhdeas, an ghéire iomarcach faoi Caroline, an searbhas a bhain geit as Poirot féin ag an am mar rud a bhí níos mó ná mar ba cheart. Agus bhí Meredith Blake tar éis a rá, go neamhfhoirmiúil, gur sheachain Philip Amyas agus Caroline ar feadh os cionn bliana tar éis a bpósta. Thug Poirot faoi deara é sin agus lean sé ar aghaidh. Tháinig sé ar ais chuige anois.
Fear a bhí i ngrá le bean. A d'fhéach uirthi ag roghnú duine eile. A bhí, b'fhéidir, uair amháin, níos mó di ná mar a bhí sí riamh sásta a ligean dó a bheith. A chaith sé bliana déag ag insint do gach duine a d'éist leis chomh ciontach is a bhí sí.
D'éirigh sé agus bhuígh sé le Angela Warren as a cuid ama.