D'fhill mé ar Londain tráthnóna Déardaoin agus fuair mé Poirot ina sheasamh i lár ár seomra suí, mála beag oscailte ar an mbord agus cuma bhrostach chinnte air.
"Tháinig tú ar ais díreach ag an nóiméad ceart," a dúirt sé, léine fillte á hardú aige. "Pacáil rud éigin d'oíche amháin, mon ami. Fágfaimid faoi cheann daichead nóiméad."
"Cá bhfuilimid ag dul?"
"Essex. Sráidbhaile darb ainm Marsdon Leigh." Chuir sé an léine sa mhála. "Ar chuala tú, b'fhéidir, faoin Northern Union Insurance Company?"
Níor chuala.
"Is cuma. Tá fadhb acu, agus d'iarr siad mo chúnamh. D'árachaigh fear darb ainm Maltravers a shaol ar dhá mhíle déag punt is fiche is fiche le déanaí... caoga míle punt, le bheith cruinn. Fuarthas a chorp dhá lá ó shin ag a eastát, Marsdon Manor, marbh de rud a bhfuil cuma air gur fuiliú inmheánach a bhí ann." Stop sé. "Is í an deacracht ná go raibh Maltravers ar bhruach an fhéimheachta iomláin."
"Agus tá clásal féinmharaithe sa pholasaí."
"Précisément. Mar sin, pacáil go tapa."
---
Thógamar an traein agus shroicheamar stáisiún Marsdon Leigh go luath tráthnóna. Dúirt póirtéir linn go raibh an eastát timpeall míle síos an bóthar.
"Siúlfaimid, mar sin," arsa Poirot, ag ardú a mhála. "Agus is é an chéad chuairt a thabharfaimid ar an dochtúir áitiúil. An Dr. Ralph Bernard, sílim."
Fuaireamar a theach gan stró agus tugadh isteach muid beagnach láithreach. Bhí an Dr. Bernard aosta, agus meon mall aige, mar a bheadh ag fear nach raibh iontas curtha air le fiche bliain. Chuir sé fáilte romhainn ina sheomra comhairleoireachta agus d'éist sé fad a mhínigh Poirot go rabhamar ag gníomhú thar ceann na cuideachta árachais.
"Glacaim leis go raibh Maltravers ina fhear saibhir," a dúirt an dochtúir. "Bhí dhá charr aige. Tá an teach an-mhór."
"Bhí caillteanais airgeadais throma fulaingthe aige, déanta na fírinne," a dúirt Poirot.
D'ardaigh an dochtúir a mhalaí beagán. "Bhuel. Ádh mór ar an mbean chéile, mar sin. Bean an-álainn. I staid néaróg ó bhás a fir chéile. Rinne mé iarracht í a chaomhnú a oiread agus is féidir."
"An raibh tú ag tabhairt aire dó go rialta?"
"Ní hea, ní hea. Níor chuardaigh sé riamh mé. Cineál éigin de Christian Science, sílim, nó rud éigin den sórt sin. Glaodh orm chuig an gcorp ag duine de na gairneoirí óga."
Shocraigh an dochtúir siar. "Fuair mé é ina luí ag imeall plandáil bheag. Raidhfil rúcach in aice leis. Fuil ar a bheola. Pictiúr clasaiceach d'ulcer gastrach. Fuiliú inmheánach, gan aon amhras."
"Ní raibh aon cheist faoi chréacht piléar?"
Dhírigh an dochtúir. "Cinnte, ní raibh."
"Fiafraím mar gheall ar cás le déanaí ina raibh comhghleacaí a raibh taithí mhaith aige ar dtús nár thug faoi deara créacht piléir trí cheann fir mhairbh..."
"Níl aon rud den sórt sin anseo." Sheas an dochtúir. "Ní fhaca mé aon chúis le uathóipse a ordú. Ní dhéanfadh sé ach an teaghlach a chur trí anacair." Bhog sé i dtreo an dorais. "Sílim go bhfuil sin ag clúdach gach rud, a fheara uaisle."
---
Dhún an doras le corraíl bheag inár ndiaidh.
D'imíomar suas an bóthar i dtreo an eastáit.
"Bhuel," a dúirt mé, "is amadán aosta é an fear."
"Is ea," a d'aontaigh Poirot go pléisiúrtha. "Cé go ndeirim, a Hastings, go bhfuil do bhreithiúnais ar charachtar iontaofa go ginearálta, ach amháin nuair a thagann bean álainn isteach sa phictiúr."
Níor fhreagair mé é sin.
Bhí an cailín parlúis ag Marsdon Manor meánaosta agus éifeachtach. Thóg sí cárta Poirot agus an litir ón gCuideachta Árachais, thug sí isteach muid i seomra maidine, agus d'imigh sí. Tar éis timpeall deich nóiméad tháinig Bean Uí Maltravers.
Bhí sí seacht mbliana is fiche nó ocht mbliana is fiche d'aois, an-fhionn, le súile móra gorma. Bhí sí gléasta i ndubh, agus bhí a súile ata agus dearg. Fiú amháin mar sin, bhí sí soiléir álainn.
"An bhfuil sé seo fíor-riachtanach chomh luath seo?" a d'fhiafraigh sí.
"Tá brón orm cur isteach ar do bhrón, madame," a dúirt Poirot. "Ach do pholasaí den mhéid seo, ní mór don Chuideachta sonraí áirithe a fhíorú. Dá bhféadfá a rá liom cad a tharla Dé Céadaoin."
Shuigh sí síos agus rinne sí í féin a shocrú. "Bhí mé thuas staighre ag athrú do thae nuair a tháinig mo chailín aimsire chun a rá liom go bhfuair duine de na gairneoirí m'fhear céile. Bhí mé tar éis é a fheiceáil ag am lóin an uair dheireanach. An tráthnóna sin shiúil mé chuig an sráidbhaile chun stampaí a cheannach. Agus mé amuigh chuala mé urchar nó dhó ó thailte an tí. Théadh sé amach go minic lena raidhfil rúcach."
"Cá bhfuil an raidhfil anois?"
Chuaigh sí go dtí an halla agus d'fhill sí leis. Scrúdaigh Poirot go tapa é, thug sé faoi deara gur scaoileadh dhá urchar, agus thug sé ar ais é.
"Gabh mo leithscéal, madame, tá rud éigin thuas staighre ar mhaith liom a fheiceáil."
Ní raibh sé díreach faoi cad a bhí uaidh, ach chlaon sí ar an gcailín parlúis, a thug suas é. D'fhan mé le Bean Uí Maltravers. Níor labhramar ach beagán, dúirt mé léi cé chomh brónach a bhí mé, agus ghabh sí buíochas liom go ciúin. Bhí Poirot ar ais faoi bhun cúig nóiméad.
Sula d'imigh sé stad sé ag an doras. "Ceist amháin eile, madame. Staid airgeadais d'fhir chéile, an raibh a fhios agat faoi?"
"Níl mé go maith le gnóthaí gnó."
"Agus an t-árachas saoil, níor árachaigh sé é féin roimhe seo. Cén fáth ar rinne sé é anois?"
D'fhéach sí ar an bhfuinneog. "Bhí sé cinnte nach mairfeadh sé i bhfad. Bhí fuiliú fulaingithe cheana féin aige, agus chreid sé go maródh dara hionsaí é. Rinne mé iarracht é a chur ar a shuaimhneas, ach..." Stop sí. "Bhí sé ceart, is cosúil."
Slán agus stuaim aici, agus amach linn.
---
Bhíomar leath bealaigh síos an bealach isteach nuair a stop Poirot ag siúl.
"Sílim," a dúirt sé, "nach bhfuil aon rud anseo. Níl aon substaint sa chás seo. Ba chóir dúinn filleadh ar Londain."
Ansin stop sé arís.
"Ach amháin," a dúirt sé go mall, "tá rud beag amháin ann."
Sula bhféadfainn a fhiafraí céard é, tháinig fear óg ard ag siúl go tapa suas an bealach isteach thart orainn, ar éigean ag féachaint inár dtreo. D'fhéachamar air ag imeacht. Dúirt gairneoir a bhí ag scuabadh duilleog dúinn go raibh an fear tar éis fanacht san eastát oíche Dé Máirt roimhe sin, cé nár chuimhin leis a ainm.
"Ansin ní mór dúinn é a leanúint," arsa Poirot, agus chas sé ar ais i dtreo an tí.
Chuamar timpeall taobh an fhoirgnimh in am le feiceáil an fear óg ag druidim le Bean Uí Maltravers ar an léibhinn. Bhí sí bán chomh luath is a chonaic sí é.
"Shíl mé go raibh tú ar muir," a dúirt sí. "Ar do bhealach chuig Oirthear na hAfraice."
"Fuair mo dhlíodóirí greim orm sula ndeachaigh mé ar bord," a dúirt sé. "Fuair m'uncail in Albain bás agus d'fhág sé airgead agam. Chuir mé an turas ar ceal." D'fhéach sé uirthi le buairt shoiléir. "Chonaic mé an nuacht faoi d'fhear céile sa pháipéar. Tháinig mé chun a fheiceáil an bhféadfainn aon rud a dhéanamh."
Ag an nóiméad sin thug sé faoi deara sinn. Céim Poirot ar aghaidh go réidh agus ghabh sé a leithscéal. Chreid sé gur fhág sé a bhata sa halla. D'fhág sé sin beagán rogha ag Bean Uí Maltravers ach muid a chur in aithne. Rinne sí é gan croí. B'é an fear óg ná an Captaen Black. D'aimsigh Poirot go raibh sé ag fanacht ag an Anchor Inn, ghabh sé buíochas le Bean Uí Maltravers as an mbata a lorg (níor aimsíodh é) agus d'imíomar.
---
Shiúil Poirot ar ais go dtí an sráidbhaile ag luas a d'fhág beagáinín as anáil mé. Chuaigh sé díreach chuig an Anchor Inn.
"Fanfaimid anseo," a dúirt sé, "go dtí go bhfillfidh an Captaen Black."
Shuíomar sa seomra beag tosaigh. D'ordaigh mé tae.
"Bhí eagla ar Bhean Uí Maltravers nuair a chonaic sí é," a dúirt Poirot. "Bhí sé soiléir go raibh sé an-aireach uirthi. Agus bhí sé sa teach Dé Máirt, an oíche sular fuair Maltravers bás." Thóg sé a chupán. "Caithfear é seo a imscrúdú."
Nuair a tháinig Black isteach uair an chloig ina dhiaidh sin, sheas Poirot agus d'fhiafraigh sé an bhféadfaidís labhairt thuas staighre. Bhí Black b'fhéidir tríocha bliain d'aois, tanaí agus donn, le meon díreach. D'aontaigh sé go réidh go leor.
Sa seomra beag thuas staighre, mhínigh Poirot go raibh sé ag iarraidh tuiscint a fháil ar staid intinne Maltravers sna laethanta roimh a bhás, agus go sábhálfadh comhrá le duine a bhí ann díreach roimhe an gá aige a lán ceisteanna a chur ar Bhean Uí Maltravers.
"Ar ndóigh," a dúirt Black. "Tháinig mé Dé Máirt tráthnóna. D'fhág mé Dé Céadaoin ar maidin chun mo long a fháil ó Tilbury ag meán lae. Níor aithin mé Maltravers go maith, tríd mo theaghlach féin amháin. Ag am dinnéir an oíche sin labhraíomar faoi rudaí éagsúla. Stair a theaghlaigh. Cúiteamh na Gearmáine. Agus Oirthear na hAfraice, d'inis mé cúpla scéal faoi m'am ann.
"Ó," arsa Poirot. "Anois, a Chaptaein Black, tá modh áirithe a úsáidim uaireanta. Cleachtadh comhcheangail focal. Deirim focal agus freagraíonn tú leis an gcéad fhocal a thagann i d'intinn. Ní úsáidim é ach chun aer an chomhrá a thuiscint, chun mothú a fháil ar na hábhair a bhí i láthair an oíche sin. Tuigeann tú?"
Bhí cuma neamhchinnte ar Black. "Má cheapann tú go bhfuil sé úsáideach."
"A Hastings, ar mhiste leat na freagraí a scríobh síos?" Thóg Poirot uaireadóir pócaí mór amach agus chuir sé ar an mbord é. Ansin thosaigh sé, go tapa, gan am a thabhairt le smaoineamh idir gach focal.
"Oíche."
"Áit."
"Shaw."
"Dinnéar."
"Long."
"Uganda."
"Leoin."
"Feirm."
"Féinmharú."
"Starrfhiacla."
"Dlíodóirí."
"Go raibh maith agat," arsa Poirot. "An mbeifeá chomh maith le fanacht thíos staighre ar feadh timpeall tríocha nóiméad? Tá roinnt nótaí agam le dul tríothu le mo chomhghleacaí."
D'imigh Black amach. D'fhéach mé ar mo pháipéar. "Bhuel? Cad a chiallaíonn sé?"
"Ciallaíonn sé," arsa Poirot, ag tarraingt a chathaoireach níos gaire, "nach bhfuil an Captaen Black ag ceilt aon rud. Bhí a chuid amanna freagartha ar fad gnáth. Anois. D'fhreagair sé 'Shaw' ar 'Bernard', drámadóir, ní dochtúir áitiúil, mar sin níor bhuail sé leis an Dr. Bernard le linn a chuairte. Thug 'Dé Máirt' 'Dinnéar' dó, atá nádúrtha. Thug 'Turas' agus 'Tír' 'Long' agus 'Uganda' dó, ba é an turas a bhí tábhachtach dó ná an ceann chuig Oirthear na hAfraice, ní an chuairt ar Marsdon Manor. Thug 'Scéal' 'Leoin' dó, ceann de na scéalta a d'inis sé ag am dinnéir."
"Agus 'Raidhfil Rúcach' ag tabhairt 'Feirm', agus 'Urchar' ag tabhairt 'Féinmharú'?"
Chlaon Poirot a cheann. "D'inis sé scéal ag dinnéar Dé Máirt faoi fhear a mharaigh é féin le raidhfil rúcach ar fheirm."
Ghlaoigh sé ar Black arís.
Sheas Black sa doras. "Tá rud éigin oibrithe amach agat."
"Ceist amháin," arsa Poirot. "Ag dinnéar Dé Máirt, ar inis tú scéal faoi fhear san Afraic a fuair bás de raidhfil rúcach?"
Shuigh Black síos go mall. "D'inis. Fear a raibh aithne bheag agam air, chuir sé an raidhfil ina bhéal agus bhrúigh sé an truicear lena lámh féin. Chuaigh an piléar isteach san inchinn. Bhí na dochtúirí a chonaic é ar dtús buartha mar nach raibh ann ach fuil ar a bheola."
Tost.
"Ní raibh a fhios agam," a dúirt Black, "go bhfuarthas Maltravers le raidhfil rúcach. Níor léigh mé na sonraí sa pháipéar." D'fhéach sé orainn. "Mo scéal féin, an bhféadfadh gurbh é sin a thug an smaoineamh dó?"
"Ná bí buartha rómhór," arsa Poirot. "Caithfidh mé glaoch teileafóin a dhéanamh ar Londain. Bhí tú an-chabhrach." Sheas sé agus chraith sé lámh Black. "Tar liom, a Hastings."
---
Bhí sé ar an teileafón go ceann i bhfad. Ansin chuaigh sé amach ina aonar agus níor fhill sé go dtí luath sa tráthnóna. Ag a seacht a chlog go beacht chuir sé a chóta air.
"Ní féidir fanacht níos faide. Caithfimid dul chuig an eastát."
"A insint di?" a dúirt mé.
"Sea."
Bhraith mé trua di is muid ag siúl ar ais san fhannsolas. Bhí sí chomh socair, chomh cúramach lena brón. Smaoinigh mé ar Black, a bhuairt shoiléir mar gheall uirthi, agus bhí súil agam go ciúin go bhféadfadh sé sólás éigin a thabhairt di le himeacht ama.
Bhí an cruinniú pianmhar. Dhiúltaigh sí ar dtús, a guth smachtaithe agus fuar, glacadh lena raibh Poirot ag insint di. Ansin bhris sí isteach i ndeora. Dhearbhaigh scrúdú ar an gcorp conclúidí Poirot.
Ina dhiaidh sin, agus í ag téarnamh, sheas Poirot in aice leis an matal agus dúirt sé, i nglór níos éadroime, "Creideann an sráidbhaile go bhfuil an teach seo tíofa, a dúradh liom. Agus tusa, madame, ar fhreastail tú riamh ar sheisiún spioradálachta? Tá, más ceadmhach dom a rá, cáilíocht mheáin agat."
D'fhéach sí suas, curtha as a brón ar feadh nóiméad. "Dúradh liom é sin cheana. An gcreideann tú i rudaí den sórt sin, Monsieur Poirot?"
"Chonaic mé rudaí aisteacha i mo shaol," a dúirt sé go simplí. "Á, dinnéar. Níor cheart dúinn ábhair dheacra a phlé ar bholg folamh. Tá tú an-fhial ag tabhairt cuireadh dúinn."
---
Bhíomar díreach críochnaithe lenár n-anraith nuair a scread an cailín parlúis sa phasáiste agus tháinig fuaim gréithe briste tríd an doras.
D'éirigh Poirot go tapa. Bhí an bhean brúite in aghaidh an bhalla, a haghaidh bán, ag stánadh ar an bpasáiste folamh.
"Bhí sé ansin," a dúirt sí go cogar. "Ina sheasamh ansin. Bhí cuma air cosúil le... an máistir."
Rug Bean Uí Maltravers greim ar an mbord. D'fhéach Poirot síos an pasáiste, ní fhaca sé aon duine, agus d'fhilleamar go dtí an seomra bia.
Ní raibh ach socraithe arís sinn nuair a chas Bean Uí Maltravers a ceann go géar i dtreo na fuinneoige.
"An gcloiseann tú é? Trí chnag. Mar sin a bhuaileadh sé ar an bhfuinneog nuair a bhí sé amuigh."
"Is é an eidhneán é," a dúirt mé. "An ghaoth."
Ach bhí míshuaimhneas socraithe sa seomra. Faoi dhó d'oscail an doras uaidh féin, agus gach uair léim Bean Uí Maltravers agus rug sí greim ar mo lámh. An dara huair, chuaigh Poirot agus dhún sé an doras go daingean agus chas sé an eochair sa ghlas.
"Le do thoil," a dúirt sí, a guth creathach. "Ná glasáil é. Dá n-osclódh sé arís tar éis é a bheith glasáilte, ní fhéadfainn é a fhulaingt."
Agus í ag rá na bhfocal sin, d'oscail an doras glasáilte go mall.
Scread sí. "Tá sé ansin. Sa phasáiste. Feicim é."
"Ní fheicim aon rud, madame," arsa Poirot. Tá tú tinn..."
"Tá sé ansin. Feicim é."
Chuaigh na soilse as.
Tháinig trí chnag ard ó áit éigin sa dorchadas. Ansin, sa phasáiste, tháinig figiúr le feiceáil. Cruth fir. Luí lag air agus bhí fuil, dorcha agus soiléir, ar a bheola. D'ardaigh sé a lámh dheas agus scaoil beam solais chaol uaidh a scuab an seomra, ag stopadh ar Bhean Uí Maltravers.
"A Hastings!" a scairt mé. Bhí a lámh dheas, gafa sa bheam solais sin, clúdaithe le dearg.
Stán sí air. Rinne sí fuaim nach raibh focail iontu. Ansin thit sí chun tosaigh agus tháinig na focail.
"Mharaigh mé é. Bhí sé ag taispeáint dom conas a d'oibrigh sé, an raidhfil, chuir mé mo lámh ar an truicear agus bhrúigh mé é. Thaispeáin sé féin dom é, chuir sé ina bhéal é chun a thaispeáint dom, agus bhrúigh mé an truicear. Cuir ar shiúl é. Le do thoil. Cuir ar shiúl é."
"Soilse," arsa Poirot.
Bhí an seomra geal arís. B'é an figiúr sa doras ná fear ard le smideadh amharclainne, tóirse póca ina lámh agus rud éigin lonrach ar a chóta. Bhí cuma i bhfad níos lú osnádúrtha air faoin solas leictreach.
"Lig dom Mr. Everett a chur in aithne daoibh," arsa Poirot. Aisteoir a bhfuil talann shuntasach aige. Chuir mé glaoch teileafóin air an tráthnóna seo. Ba é péint fosfarach agus an tóirse a chuid ranníocaíochtaí gairmiúla féin."
---
D'fhéach sé ormsa. "Agus ná bain le lámh dheas Bhean Uí Maltravers, a Hastings. Nuair a chuaigh na soilse as, thóg mé a dá lámh i mo lámha féin ar feadh nóiméad, an lámh dheas go háirithe. Is péint é an dearg a chonaic tú." Bhog sé i dtreo na fuinneoige. "Bhí an Cigire Japp sa ghairdín an t-am ar fad. Ba eisean a bhí freagrach as an gcnagadh."
D'fhágamar an cigire chun a chuid gnó a chríochnú agus shiúlamar ar ais tríd an dorchadas. Bhí báisteach tagtha isteach agus an ghaoth láidir inár n-aghaidh.
"Chuir trí rud isteach orm," arsa Poirot, ag céimniú timpeall ar linn uisce. "Ar dtús: bhí an dochtúir faoin tuiscint gur Christian Scientist a bhí i Maltravers, fear nár chuardaigh dochtúirí. Ní fhéadfadh an tuiscint sin teacht ach ó Bhean Uí Maltravers. Ach dúirt sí liom go raibh a fear céile in eagla thromchúiseach faoina shláinte agus gur árachaigh sé a shaol mar chreid sé go raibh sé ag fáil bháis. Ní dhiúltaíonn fear atá in eagla thromchúiseach faoi bhás dochtúirí a fheiceáil. Níor oir an dá scéal don fhear céanna."
"Dúirt sí scéal amháin leis an dochtúir chun a chinntiú nach scrúdódh sé an corp go cúramach."
"Go díreach. Sa dara háit: bhí eagla shoiléir uirthi nuair a d'fhill an Captaen Black. Ní bheadh eagla ar bhaintreach faoi bhrón. San áit tríú: a fabhraí súl, a Hastings. Rougeáilte, go trom, chun cuma an ghoil fhada a shamhlú. Ní raibh a súile ata ar chor ar bith. Níor thug tú faoi deara é sin."
Ní dúirt mé aon rud.
"Mar sin bhí dhá fhéidearthacht agam. Ar mhol scéal dinnéir Black modh féinmharaithe do Maltravers? Nó ar mhol sé modh dúnmharaithe dá bhean chéile?"
Tharraing sé a bhóna suas. "Chinn mé leis an dara ceann. Fear a scaoilfeadh é féin sa suíomh sin, an raidhfil curtha ina bhéal, bheadh deacracht áirithe aige an truicear a bhaint amach. Bheadh sé beagnach cinnte gur bhain sé úsáid as a chos. Rud a chiallaíonn go mbeadh air a bhróg a bhaint de ar dtús. Dá mbeadh a bhróg bainte de nuair a fuarthas an corp, déarfadh duine éigin é sin. Ní dúirt aon duine."
"Mar sin d'iarr sí air a thaispeáint di conas a d'fhéadfaí é a dhéanamh."
Bhí cluinte aici an scéal go hindíreach óna fear céile, a chuala é ó Black ag dinnéar. An tráthnóna dár gcionn dúirt sí lena fear céile nár thuig sí conas a bhí a leithéid indéanta. An bhféadfadh sé é a thaispeáint di? Ba é an cineál fir é a dhéanfadh é sin. Chuir sé an raidhfil ina bhéal chun é a thaispeáint di. Chrom sí síos, chuir sí a méar ar an truicear, dúirt sí rud éigin éadrom faoin truicear a tharraingt."
Stad sé ag siúl ar feadh nóiméid.
"Agus rinne sí é."
Bhí soilse an tsráidbhaile romhainn.
"Phós sí é ar mhaithe le hairgead," arsa Poirot. "Nuair a thuig sí nach raibh aon airgead fágtha aige, shocraigh sí méid mór airgid árachais ina áit."
Thosaigh sé ag siúl arís.
"Is scéal an-sean é, mon ami. Ní raibh nua ach an modh.