D'fhill mé ar Londain Déardaoin tráthnóna agus fuair mé Poirot ina sheasamh i lár an tseomra suí. Bhí mála beag oscailte ar an mbord aige agus cuma gnóthach air.
"Tháinig tú ar ais ag an am ceart," ar seisean, agus léine filltear á ardú aige. "Cuir éadaí le chéile do oíche amháin, mon ami. Imeoimid i gceann daichead nóiméad."
"Cá bhfuil muid ag dul?"
"Essex. Baile beag darb ainm Marsdon Leigh." Chuir sé an léine sa mhála. "An bhfuil cloisteáil agat ar an Northern Union Insurance Company?"
Ní raibh.
"Cuma. Tá fadhb acu agus d'iarr siad orm cabhrú leo. Dhuine darb ainm Maltravers d'árachais sé a shaol le caoga míle punt le déanaí. Dhá lá ó shin fuarthas a chorp ag a eastát, Marsdon Manor. Bhí sé marbh de reo inmheánach, is cosúil." Stop sé. "Is é an deacracht ná go raibh Maltravers ar imeall féimheachta iomlán."
"Agus tá clásal féinmharaithe sa pholasaí."
"Précisément. Anois. Pacáil go tapa."
---
Ghlacamar an traein agus shroicheamar stáisiún Marsdon Leigh go luath tráthnóna. Dúirt portair linn go raibh an mánóir thart ar mhíle ar an mbóthar.
"Siúlfaimid, mar sin," arsa Poirot, ag tógáil a mhála. "Agus rachaimid ar dtús go dtí an dochtúir áitiúil. An Dr. Ralph Bernard, creidim."
Fuaireamar a theach gan deacracht ar bith agus tugadh isteach muid beagnach láithreach. Bhí an Dr. Bernard aosta, agus bhí nós mall air mar fhear nár cuireadh ionadh air le fiche bliain. Ghlac sé linn ina sheomra comhairliúcháin agus d'éist sé agus Poirot ag míniú go raibh muid ann thar ceann an Chomhlachta Árachais.
"Glacaim leis go raibh Maltravers ina fhear saibhir," arsa an dochtúir. "Bhí dhá charr aige. Tá an teach an-mhór."
"Bhí caillteanais airgeadais throma air, go deimhin," arsa Poirot.
D'ardaigh an dochtúir a mhalaí beagán. "Bhuel. Áisiúil don bhean, mar sin. Bean an-álainn í. Tá sí neirbhíseach ón mbás, agus rinne mé iarracht í a chosaint chomh mór agus b'fhéidir liom."
"An raibh tú ag freastal ar an Uasal Maltravers go rialta?"
"Níor tháinig sé chugamsa riamh. Shíl mé go raibh sé ina Chríostaí Eolaíochta nó rud éigin mar sin. Glaodh mé chuig an gorp ag ceann de na fo-ghardaithe." Luigh an dochtúir siar. "Fuair mé é ina luí ag imeall plandáil bheag. Raidhfil rúc lena thaobh. Fuil ar a bhéal. Pictiúr clasaiceach d'ulcas gastric. Reo inmheánach, gan cheist ar bith."
"Nach raibh ceist faoi ghoin urchair?"
Chruaigh an dochtúir. "Ní raibh, go cinnte."
"Ní fiafraím ach mar go raibh cás le déanaí ina bhfuair comhghleacaí taithíoch dúinn creach urchair tríd cheann fir mhairbh ar dtús, ach ní raibh sé tugtha faoi deara aige, agus—"
"Níl aon rud mar sin anseo." Sheas an dochtúir. "Ní fhaca mé aon chúis scrúdú corp a ordú. Ní dhéanfadh sé ach an teaghlach a bhuairteadh." Bhog sé go dtí an doras. "Creidim go bhfuil gach rud clúdaithe, a dhaoine uaisle."
Dhún an doras go daingean inár ndiaidh.
---
Chuamar ar an mbóthar i dtreo an mhánóir.
"Bhuel," arsa mise, "is amadán críonna é an fear sin."
"Is ea," d'aontaigh Poirot go síochánta. "Cé go ndéarfainn, a Hastings, go bhfuil do mheastacháin carachtar iontaofa de ghnáth, ach amháin nuair a thagann bean álainn isteach sa scéal."
Ní dúirt mé aon rud leis sin.
Bhí an cailín parlúis ag Marsdon Manor meánaosta agus éifeachtach. Ghlac sí cárta Poirot agus an litir ón gComhlacht Árachais, thaispeáin sí muid go seomra maidine, agus d'imigh sí. Tar éis deich nóiméad nó mar sin tháinig Bean Uí Maltravers isteach.
Bhí sí seacht mbliana fichead nó ocht mbliana fichead d'aois, an-fhionn, le súile gorma móra. Bhí gúna dubh uirthi agus bhí a súile ataithe agus dearg. Fiú mar sin bhí sí go soiléir álainn.
"An bhfuil sé seo riachtanach chomh luath seo?" d'fhiafraigh sí.
"Tá mé buartha faoi bheith ag cur isteach ar do bhrón, a bhean uasail," arsa Poirot. "Ach le polasaí den mhéid seo, ní mór don Chomhlacht sonraí áirithe a dheimhniú. An inseoidh tú dom cad a tharla Dé Céadaoin?"
Shuigh sí síos agus chuir sí a cuid smaointe in ord. "Bhí mé thuas staighre ag athrú éadaigh le haghaidh tae nuair a tháinig mo cailín chugam le rá go bhfuair ceann de na garraíodóirí mo fhear céile. Bhí mé tar éis é a fheiceáil ag am lóin. An tráthnóna sin shiúil mé go dtí an baile le haghaidh stampaí. Agus mé amuigh, chuala mé cúpla urchar ó na garraithe, mar bhí sé go minic amuigh lena raidhfil rúc."
"Cá bhfuil an raidhfil anois?"
Chuaigh sí amach go dtí an halla agus tháinig sí ar ais leis. Scrúdaigh Poirot go gairid é, thug sé faoi deara go raibh dhá urchar scaoilte, agus thug sé ar ais í.
"Gabh mo leithscéal, a bhean uasail, tá rud éigin thuas staighre ar mhaith liom a fheiceáil."
Bhí sé doiléir faoin méid a bhí uaidh, ach chroith sí a ceann leis an gcailín parlúis, a thug suas é. D'fhan mé le Bean Uí Maltravers. Labhraíomar beagán amháin. Dúirt mé léi cé chomh buartha agus a bhí mé, agus ghabh sí buíochas liom go ciúin. Bhí Poirot ar ais i gceann cúig nóiméad.
Sular fhágamar, stop sé ag an doras. "Ceist amháin eile, a bhean uasail. Staid airgeadais do fhir chéile, an raibh fhios agat faoi?"
"Níl mé maith le gnóthaí gnó."
"Agus an t-árachas saoil, ní raibh sé árachaithe roimhe seo. Cén fáth ar dhein sé é anois?"
D'fhéach sí ar an bhfuinneog. "Bhí sé cinnte nach mairfeadh sé i bhfad. Bhí reo amháin cheana féin aige agus chreid sé go maróidh an dara ionsaí é. Rinne mé iarracht é a cheansú, ach—" Stop sí. "Bhí an ceart aige, is cosúil."
Slán a rá léi go stuama, agus amach linn.
---
Bhíomar leath bealaigh síos an cabhsa nuair a stop Poirot.
"Sílim," ar seisean, "nach bhfuil aon rud anseo. Níl substaint ar bith sa chás. Ba cheart dúinn filleadh ar Londain."
Ansin stop sé arís.
"Ach," ar seisean go mall, "tá rud beag amháin ann."
Sular fhéad mé fiafraí cad é, tháinig fear ard óg ag siúl go tapa suas an cabhsa tharainn, gan breathnú orainn beagnach. D'fhéachamar air ag imeacht. Dúirt garraíodóir in aice linn a bhí ag rácáil duilleoga linn go raibh an fear sin ag fanacht ag an mánóir an oíche roimhe sin, Dé Máirt, cé nach raibh cuimhne aige ar an ainm.
"Ní mór dúinn é a leanúint, mar sin," arsa Poirot, agus d'iompaigh sé ar ais i dtreo an tí.
Tháinig muid timpeall taobh an fhoirgnimh in am a fheiceáil an fear óg ag druidim le Bean Uí Maltravers ar an terrás. Chuaigh sí bán láithreach nuair a chonaic sí é.
"Shíl mé go raibh tú ar muir," ar sise. "Ar do bhealach go hAfrica Thoir."
"Bhain mo dhlíodóirí amach mé sula ndearna mé seoltóireacht," ar seisean. "Fuair m'uncail in Albain bás agus d'fhág sé airgead agam. Chuir mé mo thuras ar ceal." D'fhéach sé uirthi le himní soiléir. "Chonaic mé an nuacht faoi do fhear céile sa pháipéar. Tháinig mé féachaint an raibh aon rud is féidir liom a dhéanamh."
San am sin chonaic sé muid. Chuaigh Poirot chun tosaigh go mín agus d'iarr sé maithiúnas, bhí sé ag ceapadh go bhfaca sé a bhata sa halla. Níor thug sé rogha do Bean Uí Maltravers ach muid a chur in aithne. Rinne sí é gan teas ar bith. Ba é an Captaen Black an fear óg. Bhunaigh Poirot go raibh sé ag fanacht ag an Anchor Inn, ghabh sé buíochas le Bean Uí Maltravers as cuardach a dhéanamh don bhata, ní bhfuarthas é, agus d'imíomar.
---
Siúil Poirot ar ais go dtí an baile ag luas a d'fhág mé beagán as anáil. Chuaigh sé díreach go dtí an Anchor Inn.
"Fanfaimid anseo," ar seisean, "go dtí go dtiocfaidh an Captaen Black ar ais."
Shuíomar sa seomra beag tosaigh. D'ordaigh mé tae.
"Bhí Bean Uí Maltravers scanraithe nuair a chonaic sí é," arsa Poirot. "Bhí sé go soiléir an-chúramach fúithi. Agus bhí sé sa teach Dé Máirt, an oíche roimh bhás Maltravers." Thóg sé a chupán. "Ní mór seo a fhiosrú."
Nuair a tháinig Black isteach uair an chloig ina dhiaidh sin, sheas Poirot agus d'iarr sé an bhféadfaidís labhairt thuas staighre. Bhí Black thart ar tríocha bliain d'aois, caol agus donnta, le bealach díreach. D'aontaigh sé go toilteanach.
Sa seomra beag thuas staighre, mhínigh Poirot go raibh sé ag iarraidh tuiscint a fháil ar staid intinne Maltravers sna laethanta roimh a bhás, agus go gcuirfeadh labhairt le duine a bhí ann díreach roimhe sin cosc air a bheith ag cur isteach ar Bean Uí Maltravers le ceisteanna.
"Ar ndóigh," arsa Black. "Tháinig mé Dé Máirt tráthnóna. D'imigh mé maidin Dé Céadaoin le mo long a fháil as Tilbury ag meán lae. Ní raibh aithne mhaith agam ar Maltravers, ach amháin trí mo theaghlach féin. Ag an dinnéar an oíche sin labhraíomar faoi nithe éagsúla. A stair theaghlaigh. Cúiteamh Gearmánach. Agus Africa Thoir. D'inis mé cúpla scéal faoi mo chuid ama ansin."
"Á," arsa Poirot. "Anois, a Chaptaein Black, tá modh a úsáidim uaireanta. Cleachtadh comhlachais focal. Deir mé focal agus freagróidh tú leis an gcéad focal a thagann isteach i do cheann. Úsáidim é le tuiscint a fháil ar atmaisféar comhrá amháin, le mothú cad iad na hábhair a bhí ann an oíche sin. An dtuigeann tú?"
D'fhéach Black go hamhrasach. "Má cheapann tú go bhfuil sé úsáideach."
"A Hastings, an scríobhfá síos na freagraí?" Tharraing Poirot amach uaireadóir mór póca agus chuir sé ar an mbord é. Ansin thosaigh sé, go tapa, gan aon am idir na focail.
"Oíche."
"Áit."
"Bernard." "Dinnéar." "Long." "Uganda." "Leoin." "Feirm." "Féinmharú." "Miasa." "Dlíodóirí." "Go raibh maith agat," arsa Poirot. "An mbeadh tú sásta fanacht thíos staighre ar feadh tríocha nóiméad? Tá nótaí le pléigh agam le mo chomhghleacaí."
D'imigh Black amach. D'fhéach mé ar mo pháipéar. "Bhuel? Cad is brí leis?"
"Ciallaíonn sé," arsa Poirot, ag tarraing a chathaoir níos gaire, "nach bhfuil Black ag ceilt aon rud. Bhí a chuid amanna freagartha uilig gnáthach. Anois. D'fhreagair sé 'Shaw' do 'Bernard,' drámadóir, ní an dochtúir áitiúil, mar sin ní raibh sé tar éis an Dr. Bernard a chasadh ar a chuairt. Thug 'Dinnéar' dó 'Dinnéar' don fhocal 'Máirt,' rud nádúrtha. Thug 'Turas' agus 'Tír' dó 'Long' agus 'Uganda,' bhí an turas go hAfrica Thoir níos tábhachtaí dó ná an chuairt ar Marsdon Manor. Thug 'Scéal' dó 'Leoin,' ceann de na scéalta a d'inis sé ag an dinnéar."
"Agus 'Raidhfil Rúc' ag tabhairt 'Feirm,' agus 'Urchar' ag tabhairt 'Féinmharú'?"
Chroith Poirot a cheann. "D'inis sé scéal ag dinnéar Dé Máirt faoi fhear a mharaigh é féin le raidhfil rúc ar fheirm."
Ghlaoigh sé Black ar ais suas.
Sheas Black sa doras. "Tá rud éigin oibrithe amach agat."
"Ceist amháin," arsa Poirot. "Ag an dinnéar Dé Máirt, ar inis tú scéal faoi fhear in Africa a fuair bás le raidhfil rúc?"
Shuigh Black síos go mall. "Shin. Fear a raibh beagán aithne agam air, chuir sé an raidhfil ina bhéal agus bhrúigh sé an truicear lena lámh. Bhí an piléar sa cheann. Bhí na dochtúirí a tháinig ar dtús mearbhallach mar nach raibh le feiceáil ach fuil ar na beola."
Tost.
"Ní raibh fhios agam," arsa Black, "go bhfuarthas Maltravers le raidhfil rúc. Ní raibh na sonraí léite agam sa pháipéar." D'fhéach sé orainn. "An scéal a d'inis mé, an mar sin a fuair sé an smaoineamh?"
"Ná bí róthuistiúil faoi," arsa Poirot. "Ní mór dom glaoch teileafóin a dhéanamh go Londain. Bhí tú an-chabhrach." Sheas sé agus chroith sé lámh Black. "Tar, a Hastings."
Bhí sé ar an teileafón ar feadh i bhfad. Ansin chuaigh sé amach leis féin agus ní tháinig sé ar ais go dtí luath tráthnóna. Ar a seacht a chlog go díreach chuir sé a chóta air.
"Ní féidir fanacht níos faide. Ní mór dúinn dul go dtí an mánóir."
"Lena insint di?" arsa mise. "Sea."
Bhraith mé trua di agus muid ag siúl ar ais sa solas ag dul in éag. Bhí sí chomh stuama sin, chomh cúramach faoin mbrón. Smaoinigh mé ar Black agus an imní shoiléir a bhí air fúithi, agus d'iarr mé go ciúin go gcuirfeadh sé sólás di leis an am.
Bhí an cruinniú pianmhar. Dhiúltaigh sí ar dtús, le glór faoi smacht agus fuar, glacadh lena ndúirt Poirot léi. Ansin thit sí ina caoineadh. Dheimhnigh scrúdú an choirp conclúidí Poirot.
Ina dhiaidh sin, agus í ag teacht chuici féin, sheas Poirot ag an gcloch tine agus dúirt sé, ar bhealach níos éadroime, "Creidim go gcreidtear go bhfuil an teach seo drochthuar, a dúradh liom. Agus tusa, a bhean uasail, ar fhreastail tú riamh ar séans spioradáltachta? Tá cáilíocht meadiumach agat, má tá cead agam a rá."
D'fhéach sí suas, ionadh uirthi thar an mbrón ar feadh nóiméid. "Dúirt daoine eile sin liom roimhe seo. An gcreidtear i rud mar sin agat, a Mhonseieur Poirot?"
"Chonaic mé nithe aisteacha i mo shaol," ar seisean go simplí. "Á, dinnéar. Níor cheart dúinn labhairt faoi nithe deacra ar bholg folamh. Tá tú an-chineálta ár gcuireadh a thabhairt."
Bhíomar tar éis ár gcuid anraith a ithe nuair a scread an cailín parlúis sa phasáiste agus tháinig fuaim soithí briste tríd an doras.
---
D'éirigh Poirot go tapa. Bhí an bhean brúite in aghaidh an bhalla, a haghaidh bán, agus í ag stánadh ar an gcorridor folamh.
"Bhí sé ann," ar sise de chogar. "Ina sheasamh ansin. Bhreathnaigh sé mar an máistir."
Ghreim Bean Uí Maltravers ar an mbord. D'fhéach Poirot ar feadh an chorridor, ní fhaca sé aon duine, agus d'fhill muid ar an seomra bia.
Bhíomar díreach tar éis suí síos arís nuair a chas Bean Uí Maltravers a ceann go tobann i dtreo na fuinneoige.
"An gcloiseann tú é? Trí chnag. Sin an chaoi a gcnagadh sé ar an bhfuinneog nuair a bhí sé amuigh."
"Is é an eidheann é," arsa mise. "An ghaoth."
Ach bhí míshuaimhneas tar éis socrú sa seomra. Dhá uair d'oscail an doras leis féin, agus gach uair léim Bean Uí Maltravers agus rug sí greim ar mo lámh. An dara huair chuaigh Poirot agus dhún sé an doras go daingean agus chas sé an eochair sa ghlas.
---
"Le do thoil," ar sise, agus a glór neamhsheasta. "Ná cuir an glas air. Dá n-osclódh sé arís tar éis a bheith faoi ghlas, ní fhéadfainn é a sheasamh."
Agus na focail sin á rá aici, d'oscail an doras faoi ghlas go mall.
Scairt sí amach. "Tá sé ann. Sa phasáiste. Is féidir liom é a fheiceáil."
"Ní fheicim aon rud, a bhean uasail," arsa Poirot. "Tá tú tinn."
"Tá sé ann. Feicim é."
Chuaigh na soilse as.
Tháinig trí chnag láidir ón dorchadas. Ansin sa phasáiste, tháinig cruth isteach. Cruth fir. Bhí glioscarnach lag ag leanúint leis agus bhí fuil, dorcha agus le feiceáil, ar a bhéal. D'ardaigh sé a lámh dheas agus scinneadh ga caol solais uaidh trasna an tseomra, ag teacht i dtosach ar Bean Uí Maltravers.
"A Hastings!" ar mise. Bhí a lámh dheas, sa gha sin solais, clúdaithe le dearg.
D'fhéach sí uirthi. Rinne sí fuaim nach raibh ina focail. Ansin thit sí chun tosaigh agus tháinig na focail.
"Mharaigh mé é. Bhí sé ag taispeáint dom conas a d'oibríodh sé, an raidhfil. Chuir mé mo lámh ar an truicear agus bhrúigh mé é. Thaispeáin sé dom féin, chuir sé ina bhéal é le taispeáint dom, agus bhrúigh mé an truicear. Cuir ar shiúl é. Le do thoil. Cuir ar shiúl é."
"Soilse," arsa Poirot.
Bhí an seomra geal arís. Bhí fear ard sa doras agus smideadh amharclainne air, tóirse póca ina lámh agus rud éigin loiscneach ar a chóta. Bhreathnaigh sé i bhfad níos nádúrtha faoi sholas leictreach.
"Ceadaigh dom an tUasal Everett a chur in aithne daoibh," arsa Poirot. "Aisteoir le cáilíocht mhór. Ghlaigh mé air tráthnóna inniu. Ba é a rannchuidiú gairmiúil féin an péint fhosfarasach agus an tóirse." D'fhéach sé orm. "Agus ná teagmhaigh le lámh dheas Bean Uí Maltravers, a Hastings. Nuair a chuaigh na soilse as, rug mé ar dhá lámh den bhean ar feadh nóiméid, an lámh dheas go háirithe. Is péint an dearg a chonaic tú." Bhog sé i dtreo na fuinneoige. "Bhí an tIns Japp sa ghairdín ar feadh an ama. Bhí sé freagrach as na cnaganna."
---
D'fhágamar an cigire lena ghnó a chríochnú agus shiúlamar ar ais tríd an dorchadas. Bhí báisteach tar éis teacht agus bhí an ghaoth crua inár n-aghaidh.
"Trí rud a chuir as dom," arsa Poirot, ag dul timpeall pudal. "Ar dtús, bhí tuairim ag an dochtúir go raibh Maltravers ina Chríostaí Eolaíochta, fear nár chuaigh chuig dochtúirí. Ní fhéadfadh an tuairim sin teacht ach ó Bean Uí Maltravers. Ach dúirt sí liom go raibh a fear céile an-scanraithe faoin sláinte aige agus gur árachais sé a shaol mar chreid sé go raibh sé ag fáil bháis. Ní dhiúltaíonn fear atá an-scanraithe faoin mbás dul chuig dochtúirí. Ní raibh na dhá scéal ag teacht leis an duine céanna."
"D'inis sí scéal amháin don dochtúir le cinntiú nach scrúdódh sé an corp rómhaith."
"Go díreach. Ar an dara dul síos, bhí sí go soiléir scanraithe nuair a tháinig an Captaen Black ar ais. Ní bheadh bean bhaintrí ag caoineadh scanraithe. Sa tríú háit." Stop sé. "A súile, a Hastings. Bhí rú orthu, go trom, le cuma fada caointe a léiriú. Ní raibh a súile ataithe ar chor ar bith. Ní thabharfá faoi deara é sin."
Ní dúirt mé aon rud.
"Mar sin bhí dhá fhéidearthacht agam. Ar mhol scéal dinnéir Black modh féinmharaithe do Maltravers? Nó ar mhol sé modh maraithe dá bhean?" Tharraing sé a choiléar suas. "Chonaic mé gurbh é an dara cás é. Fear atá ag lámhach é féin sa shuíomh sin, raidhfil curtha sa bhéal, bheadh deacracht aige an truicear a bhaint amach. Bheadh air a chos a úsáid beagnach cinnte. Chiallódh sin go mbeadh a bhróg bainte de roimh ré. Dá mba rud é go raibh a bhróg de nuair a fuarthas an corp, bheadh duine éigin tar éis é sin a lua. Ní dúirt aon duine é."
"Mar sin d'iarr sí air taispeáint di conas a dhéanfaí é."
"Bhí sí tar éis an scéal a chloisteáil ar bhealach timpeallach óna fear céile, a bhí tar éis é a chloisteáil ó Black ag an dinnéar. An tráthnóna dar gcionn dúirt sí lena fear céile nach raibh sí ag tuiscint conas a bheadh a leithéid de rud indéanta. An dtaispeánfadh sé di? Bhí sé den chineál sin fir. Chuir sé an raidhfil ina bhéal le taispeáint di. Chrom sí síos, chuir sí a méar ar an truicear, agus dúirt sí rud éigin éadrom faoi é a tharraingt." Stop sé ag siúl ar feadh nóiméid. "Agus tharraing sí é."
Bhí soilse an bhaile romhainn.
"Phós sí é ar son airgid," arsa Poirot. "Nuair a thuig sí nach raibh airgead ar bith fágtha aige, d'eagraigh sí go mbeadh go leor airgead árachais ann ina áit." Thosaigh sé ag siúl arís. "Is scéal an-sean é, a mon ami. Ach bhí an modh nua."