Is féidir liom an fhírinne a insint anois — an cuntas fíor ar conas a chosc Hercule Poirot tubaiste mhór nach raibh sna nuachtáin agus nach raibh a fhios ag an bpobal gur tharla sé ar chor ar bith.
---
Bhí tráthnóna gnáthúil i seomraí Phoirot. Bhí sé ina shuí ag an mbord agus é ag obair ar a chulaith liath le spúinse fliuch. Bhí an páipéar tráthnóna agamsa.
"An bhfaca tú seo, Poirot? Scaoil duine éigin urchar leis an bPríomh-Aire. Raidhfil. Ghread an piléar a leiceann."
Leag Poirot an spúinse síos. "Raidhfil," ar seisean. "Chomh hamscaí. Chomh sean-aimseartha." Chroith sé a cheann.
"D'fhéadfadh an fear a bheith marbh."
"D'fhéadfadh. Ach ní raibh." Thóg sé an spúinse arís.
Sular fhéad mé freagra a thabhairt, bhuail Mrs. Pearson cnag ar an doras agus d'oscail sí é. "Tá beirt fhear anseo, a dhuine uasail. Níor thug siad a gcuid ainmneacha."
Bhí an bheirt fhear a tháinig isteach aitheanta do chuid mhór de Bhreatain, cé nár shíl mé riamh go bhfeicfinn iad sa seomra beag seo. D'aithin mé Lord Estair, Ceannaire Theach na dTeachtaí, óna ghrianghraif — fear ard, caol le súile tuirseacha. Ba é an dara fear Mr. Bernard Dodge, ball den War Cabinet, níos giorra agus é mífoighneach go soiléir.
D'amharc Lord Estair ormsa. "Mo chara an Captaen Hastings," arsa Poirot. "Féadfaidh tú labhairt os a chomhair amhail is a labharfá os mo chomhairsa."
"Déan deifir leis, a Estair," arsa Dodge.
Nodded Lord Estair. "M. Poirot, baineann an scéal seo leis an bPríomh-Aire. Tá do rúndacht iomlán ag teastáil."
"Tá m'fhocal agat."
"Ní fadhb inné é an t-ionsaí raidhfil a thuilleadh." Stop Lord Estair. "Fuadaíodh an Príomh-Aire."
Stán mé air. Bhí an focal aisteach — ní raibh coinne agam leis ar chor ar bith.
"Fuadaíodh," arsa Poirot go ciúin. "Lean ar aghaidh."
Mhínigh Lord Estair an scéal. Bhí an Comhdháil Chomhghuaillithe le bheith ann an oíche dar gcionn — a naoi a chlog, Versailles. Ní raibh láithreacht an Phríomh-Aire inmhianaithe amháin. Gan é, bhí síocháin olc féideartha.
D'amharc Poirot ar an gclog. "Cúig nóiméad is fiche uair an chloig," ar seisean.
Lean Lord Estair ar aghaidh. Chuaigh an Príomh-Aire go dtí an Fhrainc ar maidin ar bord scriosóra. Ag Boulogne, bhuail carr leis — na marcanna cearta, na dintiúirí cearta, cabhróir ón gCeannasaí sa suíochán paisinéara. Ach ní raibh an carr ceart, agus ní raibh an cabhróir fíor. Fuarthas an carr fíor agus an cabhróir fíor ceangailte i mbóthar beag taobh. Níor aimsíodh an carr bréige in ainneoin na bpóilíní míleata agus Scotland Yard ag obair sa cheantar ó mhaidin.
Bhuail cnag ar an doras. Tháinig oifigeach óg isteach agus thug sé teileagram díchódaithe do Phoirot. Léigh Poirot é agus thug sé do Lord Estair é. Fuarthas rúnaí an Phríomh-Aire, an Captaen Daniels, ag feirm — clórafoirm air, béalbhach air, ceangailte. Ní raibh cuimhne aige ach ar rud éigin a brúdh ar a aghaidh. Níor aimsíodh an Príomh-Aire.
"Inis dom gach rud ón tús," arsa Poirot, "an lámhach san áireamh."
Shuigh Lord Estair siar ina chathaoir.
An oíche roimhe sin, thiomáin an Príomh-Aire agus an Captaen Daniels go Windsor. D'fhill siad go luath ar maidin. Ar an mbealach ar ais, d'fhág an carr an príomhbhóthar ag cuar — ní go grod go leor go dtabharfadh an escort póilíní ar an bpríomhbhóthar faoi deara é. Ar lána ciúin, stop fir mascaithe an carr. Chas an tiománaí, fear darb ainm O'Murphy, ar na coscáin. Scaoil duine éigin dhá urchar. Ghread an chéad urchar leiceann an Phríomh-Aire. Thiomáin O'Murphy díreach ar na fir ansin agus bhris sé tríothu.
Chuir an Príomh-Aire a chréacht i gcruthú ag ospidéal cónaimh in aice láimhe, gan ainm a thabhairt. Lean sé ar aghaidh go dtí Charing Cross ansin, áit a raibh traein speisialta ag fanacht, agus d'imigh sé go Dover. Bhí gach rud ag dul ar aghaidh go gnáthúil.
Tar éis dó an Príomh-Aire a sheachadadh, fuarthas carr O'Murphy taobh amuigh de bhialann i Soho — áit aitheanta mar phointe cruinnithe d'ghníomhairí Gearmánacha. D'imigh O'Murphy féin gan tásc gan tuairisc.
"An Captaen Daniels," arsa Poirot. "Inis dom faoi."
Níl aon teaghlach ar leith aige. Arm Shasana, seirbhís ardmholta. Labhair sé seacht dteanga — sin an fáth ar roghnaigh an Príomh-Aire é don turas go dtí an Fhrainc. Bhí dhá aintín aige: Mrs. Everard i Hampstead, agus Miss Daniels in aice le hAscot.
"Tá an nasc le hAscot in aice le Windsor," arsa Lord Estair. "D'fhéachamar isteach ann. Níl aon rud ann."
"Agus O'Murphy?" "Éireannach. Contae an Chláir."
"Go raibh maith agat." Sheas Poirot. "Déanfaidh mé a bhfuil ar mo chumas."
Tar éis dóibh imeacht, bhí Poirot ag pacáil cáis bheag cheana féin.
---
"Tá fuadach níos úsáidí don namhaid ná marú," ar seisean, ag fillead léine go cúramach. "Cuirtear Príomh-Aire marbh in ionad duine eile. Cruthaíonn ceann ar iarraidh praiseach. Féadfaidh siad idirbheartaíocht a dhéanamh — é a dhíol ar ais le taobh amháin, bagairt a dhéanamh ar an taobh eile, airgead a bhailiú ó bheirt. Agus ní chrochfar iad mar gheall air mar a chrochfaí iad as dúnmharú." Dhún sé an cás. "Ach cuireann an lámhach imní mhór orm."
"Cén fáth?"
"Mar más rud é go raibh an fuadach socraithe cheana féin, ní raibh aon ghá leis an lámhach. Chuir sé gach rud i mbaol — d'fhéadfadh sé é a mharú, agus ní féidir fear marbh a fhuadach. Tarraingíonn sé aird na bpóilíní. Níl ciall ar bith leis." Thóg sé a chóta. "Dhírigh ceann den bheirt fhear sin — Daniels nó O'Murphy — an carr sin ón bpríomhbhóthar. Má bhí O'Murphy ag gníomhú ina aonar, ní bheadh a fhios ag an bPríomh-Aire. Ach ansin thiomáin O'Murphy ar aghaidh tríd na hionsaitheoirí agus shábháil sé an fear, is dócha. Ní oireann na rudaí seo dá chéile. Fós."
---
Chas Dodge le cóiste ag Charing Cross. Chuir sé an Bleachtaire Barnes ó Scotland Yard agus an Maor Norman in aithne do Phoirot, beirt a cuireadh ar fáil dó. Ar an ardán chonaic mé freisin an Cigire Bleachtaireachta Japp, a d'oibrigh Poirot leis roimhe sin.
"Creidim go bhfuil sé beo," arsa Japp, agus é ag croitheadh láimhe le Poirot. "Cúpla uair an chloig eile agus beidh sé againn." Bhí sé muiníneach agus gníomhach. Rinne Poirot meangadh béasach agus ní dúirt sé aon rud.
Ar an traein, leag Barnes agus Norman léarscáileanna amach ar an mbord agus lean siad bealaí. Shuigh Poirot os comhair leo lena lámha fillte agus d'amharc sé amach ar an dorchadas. Níor bhain sé leis na léarscáileanna.
Bhí an trasnú garbh. Bhí Poirot go dona tinn farraige agus luigh sé ina chabán. Faoin am a chuaigh muid i dtír ag Boulogne, bhí biseach air — pale ach ina sheasamh. Ar a gcúl, bhí Japp agus Barnes fós ag díospóireacht faoi cibé an ndeachaigh an Príomh-Aire go carr eile nó ar bord loinge. Shiúil Poirot den gangway gan tuairim ar bith a thabhairt faoi cheachtar de na teoiricí.
Dúirt an Maor Norman go raibh carr míleata ag fanacht. "Go raibh maith agat," arsa Poirot. "Ní bheidh sé de dhíth orainn."
Vezetett sé muid in ionad sin go dtí óstán ag an gcé agus d'iarr sé seomra príobháideach. Nuair a bhí muid inár suí, d'amharc sé timpeall an bhoird.
"A uaisle," ar seisean, "déantar an fíor-obair bhleachtaireachta anseo." Leag sé méar ar a éadan. "Ní trí rianta bonn agus toitíní a scrúdú i lána tuaithe. Go deimhin, tosaím ag ceapadh nach raibh gá ar bith teacht go dtí an Fhrainc."
D'amharc Barnes ar Norman. D'amharc Norman ormsa.
Shuigh Poirot síos, chuir sé a lámha trasna, agus ní dúirt sé aon rud eile.
Shuigh sé mar sin ar feadh cúig huaire an chloig. Tháinig díspeagadh ar Barnes. Bhí Norman ag siúl suas agus síos. Shuigh mé agus rinne mé iarracht léamh agus theip orm. Mhol daoine ó am go chéile go dtiocfaimis i dteagmháil leis na póilíní míleata, go dtiomáinfimis go dtí an fheirm áit ar aimsíodh Daniels, go scrúdóimis an bóthar. Níor fhreagair Poirot.
Ansin, go tobann, sheas sé suas.
"Bhí mé im' amadán," ar seisean. "Ach feicim é anois. Caithfimid filleadh go Sasana."
"Filleadh go—" thosaigh Norman.
"Thosaigh an gnó i Sasana. Tá an freagra i Sasana. Téimid ar ais."
Bhí agóidí ann. D'éist Poirot leo agus ansin shiúil sé amach as an óstán i dtreo na cé. Lean muid é.
---
Ar an trasnú, agus é i bhfad níos fearr an uair seo, labhair Poirot go ciúin le Norman ar feadh cúpla nóiméad. Chomh luath agus a shroich muid Dover, chuir Norman roinnt teileagram.
Bhí carr póilíní ag fanacht i Londain le liosta a chuir Poirot teileagram ar a shon ó Dover — ospidéil chónaimh, gach ceann díobh siar ó Londain, laistigh de raon áirithe. Thiomáin muid tríd an gcathair agus amach ar an Bath Road. Tríd Windsor. I dtreo Ascot. Thuig mé, agus mé ag féachaint ar an mbóthar, cá raibh muid ag dul.
Bhí an villa néata agus gan aird ar leith. Chuaigh Poirot isteach, labhair sé le duine éigin go gairid, agus tháinig sé ar ais go dtí an carr agus é ag croitheadh a chinn. Ní anseo. Ní é sin a bhí de dhíth air.
Lean muid ar aghaidh. Ag gach ospidéal cónaimh ar an mbealach, chuaigh Poirot isteach agus chuir sé a chuid ceisteanna. Ag gach ceann, bhí a iompar, nuair a d'fhill sé go dtí an carr, beagán níos socra.
Tar éis an chéim dheireanaigh, labhair sé arís le Norman. Thug Norman treoracha don tiománaí. Chasamar ó thuaidh, ar ais i dtreo Londain, isteach sna bruachbhailte. Stopamar i lána beag áit a raibh an dara carr le beirt oifigigh sibhialtacha ag fanacht.
Chuaigh an dá charr le chéile go dtí teach ard ina sheasamh ina thalamh féin.
Chuir Poirot agus Barnes barántas cuardaigh i láthair ag an doras. Rinne bean iarracht an doras a bhrú dúnta. Chuir Poirot a chos in aghaidh an fhráma agus shéid sé feadóg. Tháinig na hoifigigh eile tríd an ngeata de rith. Gabhadh triúr daoine — bean agus beirt fhear. Cuireadh an bhean agus fear amháin sa dara carr. Cuireadh an fear eile sa charr againne.
"A Hastings," arsa Poirot, agus é ag suí sa suíochán in aice liom. "O'Murphy."
Ní dúirt an fear aon rud. Bhí a aghaidh dúnta agus ciúin.
Thiomáin muid ó thuaidh. Nuair a chonaic mé talamh réidh dorcha Aerodrome Hendon romhainn, shíl mé go raibh sé ar intinn ag Poirot eitilt ar ais go Versailles roimh an gcomhdháil.
"Bheadh teileagram níos tapúla," arsa mise. "Más mian leat teachtaireacht a chur ar aghaidh—"
"Ní féidir a bhfuil le seachadadh agam a chur sa teileagram."
Bhí píolóta óg ó Chór Eitilte — an Captaen Lyall — ag fanacht ag eitleán ag imeall na páirce. Bheannaigh sé agus dúirt sé go raibh sé réidh le himeacht láithreach.
Chuaigh Poirot i leataobh. Rinne sé comhartha i dtreo an dara carr, a bhí tar éis stopadh inár ndiaidh.
Tháinig figiúr amach. D'aithin mé an aghaidh ó chéad grianghraf nuachtáin. Bhí sé níos tanaí ná sna pictiúir sin, agus bhí fuil tirim ar a leiceann, ach sheas sé díreach agus d'amharc sé timpeall an aerodrome le súile géara, soiléire.
An Príomh-Aire a bhí ann.
---
Ar an tiomáint ar ais go Londain, mhínigh Poirot an scéal.
"Níor fhág MacAdam Sasana riamh," ar seisean. "Ar an mbóthar ar ais ó Windsor, agus an carr ag gluaiseacht — go ciúin, ionas nár chuala O'Murphy aon rud tríd an rannán — bhrúigh Daniels ceirt clórafoirm ar aghaidh an Phríomh-Aire. Nuair a bhí an fear gan aithne, labhair Daniels tríd an tiúb labhartha agus d'ordaigh sé do O'Murphy casadh ón bpríomhbhóthar. Dúirt sé leis go raibh athrú bealaigh ann."
Smaoinigh mé ar na fir mhascaithe, ar na hurchair. "Cé a d'eagraigh an luíochán mar sin?"
"D'eagraigh Daniels gach rud. Bhí muintir Daniels ar an lána. Bhí an dara carr acu, agus é suite ionas go bhfaifeadh sé cosúil leis an gcarr a bhí briste. Nuair a stop O'Murphy, d'úsáid fear de chuid Daniels ábhar ceimiceach ar O'Murphy freisin. Bogadh an bheirt fhear — an fíor-Phríomh-Aire agus an fíor-O'Murphy — isteach sa dara carr agus tiomáineadh leo iad. Tháinig daoine eile ina n-ionad sa bhuncharr. Bhí fear le haghaidh bandáilte ina shuí in áit an Phríomh-Aire."
"An chréacht," arsa mise.
"Sea. Feiceann tú an cliste atá ann. Mar bhí a fhios ag gach duine go ndeachaigh urchar raidhfil thar leiceann an Phríomh-Aire, ní raibh aon mhíniú de dhíth ar aghaidh bhanbáilte. Bhí a fhios freisin go mbíodh MacAdam ag ligean a ghutha ar scíth roimh óráidí móra. Mar sin bhí an fíor-Phríomh-Aire bréige ciúin, bhí a aghaidh clúdaithe, agus bhainistigh Daniels gach idirghníomhaíocht ar an mbealach go dtí an Fhrainc. Ní raibh cead ag duine ar bith a d'aithneodh é go dlúth teacht in aice leis."
"Ach ag Versailles—"
"Ag Versailles, ní bheadh sé indéanta déileáil leis. Mar sin d'imigh an fíor-Phríomh-Aire bréige sula shroich sé Versailles. Bhí ar Daniels ansin cúntas a thabhairt ar a láithreacht féin ag an láthair, mar sin chuir sé ceangal, béalbhach agus clórafoirm air féin — ní ró-dhomhain — agus d'fhan sé le bheith aimsithe." Bhí glór Phoirot réidh, cruinn. "Fear an-chumasach, Daniels."
"Agus an fíor-Phríomh-Aire i rith an ama sin i Hampstead?"
"I dteach Mrs. Everard, atá ina haintín ag Daniels de ainm amháin. Is í Frau Bertha Ebenthal a fíor-ainm. Bhí na póilíní ag lorg le fada." Stop sé. "Bhí O'Murphy ann freisin. Ní raibh baint aige le haon chuid de. Ní raibh ann ach tiománaí a stop nuair a dúradh leis stopadh."
"Ach conas a bhí a fhios agat féachaint i Hampstead? Conas a bhí a fhios agat go raibh sé i Sasana ar chor ar bith?"
Chuir Poirot a mhéara le chéile. "An lámhach. Ní fhéadfainn é a chur uaim. Más rud é go raibh an fuadach socraithe roimh ré, níor fhóin an t-ionsaí raidhfil ar aon bhealach ach bandáil a chur ar aghaidh an Phríomh-Aire. Is rud aisteach é sin le hoibríocht iomlán a chur i mbaol ar a shon, mura raibh an bhanbáid riachtanach don oibríocht. Nuair a thuig mé sin, d'fhiafraigh mé díom féin: cad a chlúdaíonn bandáil? Ní créacht amháin. Clúdaíonn sé aghaidh a d'aithneofaí murach sin."
D'amharc sé amach ar na sráideanna a bhí ag dul tharainn. "Tar éis sin d'oibrigh mé siar ar feadh an bealaigh agus thug mé cuairt ar na hospidéil chónaimh idir Windsor agus Londain. Dúradh go raibh créacht an Phríomh-Aire curtha i gcruthú ag ceann díobh. Ach ní raibh aon chréacht den sórt sin cóireáilte ag aon cheann díobh an mhaidin sin. Mar sin ní i hospidéal a cuireadh an chréacht i gcruthú. Rinne Daniels é, mar chuid den ullmhúchán, sula raibh an carr ag filleadh ó Windsor." D'iompaigh sé chugam. "Nuair a bhí a fhios sin agam, bhí a fhios agam nár shroich an fíor-Phríomh-Aire an Fhrainc riamh. Bhí a fhios agam go raibh sé á choinneáil ag duine a raibh baint aige le Daniels. Ba é teach Hampstead an rogha soiléir."
An mhaidin dár gcionn tháinig teileagram go seomraí Phoirot. Ní raibh tús ná síniú ann. Léadh: *In am.*
---
An tráthnóna sin, bhí tuairiscí sna nuachtáin ar an gComhdháil Chomhghuaillithe ag Versailles. Thug comhfhreagróirí faoi deara, ar bhealach éagsúil, go ndearna óráid an Phríomh-Aire tionchar domhain agus maireannach ar gach duine a chuala í.
Léigh Poirot na tuairiscí os cionn a chuid caife, fillte sé na páipéir go néata, agus ní dúirt sé aon rud ar chor ar bith.