Ní raibh mé istigh i bhfad nuair a chuala mé guthanna ón seomra suite. Chuaigh mé isteach go ciúin agus shuigh mé in aice leis an mballa.
Bhí M. Hautet, an giúistís, ag cur ceisteanna ar Auguste, an garraíodóir. Fear mall, ramhar-mhuinéalach ab ea é. Sheas sé lena chaipín ina lámha agus d'fhreagair sé gach ceist go mall. Bhí Poirot ina shuí ar thaobh amháin ag breathnú. Bhí leabhar nótaí oscailte ar ghlúin an choimisinéara Bex.
Dúirt Auguste go raibh na lámhainní leis. D'úsáid sé iad nuair a bhí sé ag obair le cineál primula a ghortaigh an craiceann. Cá raibh sé á choimeád? Ní raibh a fhios aige. Cathain a d'úsáid sé iad den uair dheireanach? Ní raibh a fhios aige sin ach oiread. Bhí an spád i seid bheag faoi ghlas, ach bhí an eochair sa doras i gcónaí, mar ní raibh aon rud sa seid a bhí fiúntach a ghoid.
Scaoil Hautet é. Thóg Auguste a chaipín agus d'iompaigh sé chun imeacht, ag caint faoi anáil.
Bhí mé ag smaoineamh ar a dúirt Poirot an oíche roimhe sin faoi na lorgacha cos sa leaba bláthanna. D'ardaigh mé mo lámh agus d'iarr mé ar Hautet cead ceist amháin eile a chur. Thug sé cead dom. D'fhiafraigh mé d'Auguste cá raibh a bhróga á gcoimeád aige.
D'fhéach Auguste orm mar a bheadh iontas air. Ar a chosa, ar sé. Faoin leaba san oíche. Ghlan sé féin iad. Bhí péire amháin eile aige do na Domhnaigh.
Sin é. Bhí mé ag súil le rud éigin ach ní bhfuair mé faic.
Dhein Hautet osna. Dúirt sé nach raibh aon dul chun cinn á dhéanamh acu agus go gcaithfidís fanacht leis an teachtaireacht ó Santiago. Dúirt sé freisin, agus fearg air, nach raibh Giraud tagtha fós agus go raibh sé sásta duine a chur ar a lorg.
"Ní bheidh ort é a sheoladh i bhfad."
Tháinig an guth ón bhfuinneog oscailte. Nóiméad ina dhiaidh sin, tháinig Giraud féin isteach tríd an bhfuinneog. Fear caol ab ea é le súile géara agus le muinín éasca duine a mheasann go bhfuil sé níos fearr ná aon duine eile sa seomra. D'ghabh sé a leithscéal faoin moill ach ní raibh sé dáiríre.
Ansin d'fhéach sé ar an bhfuinneog oscailte agus ar Hautet. "Ní dhéanfainn ceistiúchán anseo," ar sé. "Is féidir le haon duine amuigh gach focal a chloisteáil."
Chuaigh aghaidh Hautet dearg. Bhí sé soiléir go raibh an bheirt fhear míshásta le chéile.
D'fhiafraigh Hautet, go béasach ach le magadh ina ghuth, an raibh na marfóirí aimsithe ag Giraud cheana féin.
"Níl," arsa Giraud. "Ach tá a fhios agam cá as ar tháinig siad."
Chuir sé dhá rud bheaga ar an mbord. Bun toitíne. Lasóg gan lasadh.
D'iompaigh sé chuig Poirot. "Cad é do bharúil faoi sin?"
D'fhéach Poirot orthu. "Bun toitíne," ar sé, "agus lasóg. Ní insíonn siad aon rud dom."
"Sin mar gheall nach ndearna tú staidéar ar a leithéid." Thóg Giraud an lasóg. "Ní coitianta é an cineál seo sa Fhrainc. I Meiriceá Theas tá sé an-choitianta. Ní raibh sé lasta, sin é an fáth ar féidir liom é a aithint. Thóg an fear toitín nua, bhain sé an lasóg as an mbosca, agus thit seo uaidh sa phróiseas."
D'fhéach Poirot air go cairdiúil. "Agus an lasóg a d'úsáid sé iarbhír chun an toitín a lasadh?"
"Níor aimsigh mé í."
"B'fhéidir nár chuardaigh tú go maith go leor."
Dhún Giraud a ghiall. Leag sé an lasóg síos go cúramach. "Tá an bun toitíne sách maith," ar sé. "Is toitín Meiriceánach Theas é, déanta le páipéar liocáirse. Ní dhíoltar sa Fhrainc é."
Chuir Bex an cheist shoiléir: bhí Renauld féin ina chónaí i Meiriceá Theas go dtí dhá bhliain ó shin. Nach bhféadfadh an toitín a bheith leis?
Bhí an cheist sin smaointe ag Giraud cheana féin. D'fhéach sé ar earraí Renauld ar maidin. D'úsáid Renauld branda toitíní go hiomlán difriúil agus lasóga Francacha.
Lúigh Poirot siar ina chathaoir. "Nach gcuireann sé iontas ort," ar sé, "gur tháinig na fir seo gan faic - gan airm, gan lámhainní, gan spád - agus go bhfuair siad gach rud a bhí uathu ann?"
Dúirt Giraud go gchuir sé iontas air, agus go míníodh a theoiric é.
Thomhais Hautet an freagra soiléir. "Comhghleacaí istigh sa teach."
"Nó amuigh," arsa Giraud. "Duine éigin le heochair a lig isteach iad roimh ré agus a chinnigh go raibh na huirlisí cearta ar fáil." Rinne sé liosta de na féidearthachtaí gan stad: Jack Renauld, an mac, a bhí ag seoladh go Meiriceá Theas faoi láthair, a d'fhéadfadh a eochair a bheith caillte aige nó tógtha uaidh. Auguste an garraíodóir. Seirbhíseach le leannán a fuair lorg na glaise. Agus - stad sé nóiméad anseo - Madame Daubreuil.
Dúirt Hautet go raibh sé sásta go raibh an t-ainm sin luaite. Thug sé do Giraud an t-eolas nach raibh aige fós: an cuairteoir ban rúnda ar an oíche roimh an marú, an seic a bhí scríofa chuig "Duveen," agus an litir sínithe "Bella."
D'éist Giraud gan aon léiriú ar a aghaidh. Léigh sé an litir agus thug ar ais í. Bhí an t-eolas suimiúil, ar sé. Ní raibh athrú ar a theoiric. Nuair a d'iarr Hautet air an teoiric sin a mhíniú, dhiúltaigh Giraud. Ní raibh a imscrúdú ach tosaithe, ar sé.
Labhair Poirot arís, go ciúin. "Tá rud amháin eile ann. Nuair a d'imigh na fir chúramacha seo - fir a bhí cúramach go leor chun eochair a thabhairt leo, agus chun lámhainní agus spád a shocrú - d'fhág siad an doras tosaigh oscailte. D'fhéadfadh póilín ar patról é seo a fháil amach agus iad a ghabháil laistigh den uair. An míníonn tú é sin mar dhearmad freisin?"
Dúirt Giraud gur dhearmadar é. Botún.
"Ní hea," arsa Poirot. Dúirt sé é mar a dúirt sé le Bex an oíche roimhe sin, leis an gcinntacht chéanna. "D'fágadh an doras sin oscailte de rogha nó de dhéantús. Teipfidh ar aon teoiric nach míníonn é sin."
D'fhéach Giraud air le dímheas beagnach. "Agus cad é," ar sé, "an rud is tábhachtaí i súile an Poirot mhór sa chás seo?"
"Rud amháin os cionn gach rud eile," arsa Poirot. "Tá an coir seo cosúil le coir eile. Coir a rinneadh roimhe seo."
"Cathain? Cá háit?"
D'admhaigh Poirot nach raibh sé in ann é a rá faoi láthair. Ach chuimhneodh sé.
Leath Giraud a lámha. Bhí go leor coireanna a raibh fir maisc páirteach iontu cosúil le chéile. Ní chruthódh sé seo faic.
Níor chuir sé seo as do Poirot. Labhair sé leis an seomra - le Hautet, Bex, Giraud, agus mé féin. Dúirt sé go bhfuil modh sainiúil ag gach coirpeach, agus gur féidir le himscrúdaitheoirí taithíocha fear a aithint ón modh sin amháin. Níl daoine cruthaitheach. An rud a oibríonn uair amháin, déanann siad arís é. Luaigh sé marfóir Sasanach a bháigh roinnt ban ina bhfolcadáin, ceann i ndiaidh a chéile, agus a gabhadh go díreach mar níor stop sé an rud céanna a dhéanamh arís agus arís eile. Nuair atá dhá choir beagnach comhionann i gcruth agus i gcomhlíonadh, tá an intinn chéanna taobh thiar den dá cheann. Sin an intinn a bhí Poirot ag lorg. Bhí fianaise fisiciúil - buntí toitíní, lasóga - ina cineál amháin leid. D'oibrigh sé ó chineál eile: eolas ar conas a smaoiníonn daoine.
Ní dúirt Giraud faic. Bhí a thuairim soiléir ar a aghaidh.
"Rud amháin eile le haghaidh d'aird," arsa Poirot go cairdiúil. "Uaireadóir csuíacha Madame Renauld. Inniu tá dhá uair an chloig buaite aige. Molaimse duit é a scrúdú."
D'fhiafraigh Giraud an ngnáthaí leis an uaireadóir am a bhaint.
Dúirt Poirot gur inis duine dó go ngnáthaí.
Chuir Giraud uaidh é.
"Dhá uair an chloig," arsa Poirot, "fós méid mór." Stad sé, ansin nod sé i dtreo na fuinneoige oscailte. "Agus fad is atá tú anseo - na lorgacha cos sa leaba bláthanna amuigh. B'fhéidir gur mhaith leat breathnú orthu."
Chuaigh Giraud trasna an tseomra i dtrí choiscéim agus chrom sé amach tríd an bhfuinneog.
D'iompaigh sé ar ais go mall. "Níl aon lorgacha ann."
"Díreach é," arsa Poirot. "Níl ceann ar bith ann."
Ar feadh nóiméid, d'fhéach Giraud air, agus a aghaidh ag dul dorcha. Sular fhéad sé labhairt, bhí cnag ar an doras. Tháinig Marchaud isteach.
"Gabh mo leithscéal," ar sé. "Tá Mr. Stonor díreach tagtha ón Sasana. Deir sé gur rúnaí é le M. Renauld."