D'fhág Françoise an seomra agus chas M. Hautet chuig an gCoimisinéir.
"Chuala tú an dá bhean," ar sé. "Deir Françoise agus Denise rudaí difriúla. Cé acu a chreideann tú?"
"Denise," arsa Bex gan moill. "Ise a d'oscail an doras don chuairteoir. Agus tá rud éigin ag Françoise i gcoinne Madame Daubreuil — tá sin soiléir."
"Tá rud eile ann freisin," arsa Hautet. Bhreathnaigh sé ar Poirot. "Ní bhfuair tú é seo go fóill." Chuardaigh sé a chóta agus thóg sé amach litir, agus thug sé do Phoirot í.
D'oscail Poirot an litir go cúramach. Bhí sí fillte agus athfhillte go minic; bhí an páipéar bog ag na filltí. Bhí an scríbhneoireacht as Béarla, neamhchinnte agus mírialta.
"An bhféadfaidh mé í a léamh?" a d'fhiafraigh mé. Thug Poirot dom í.
Bhí an litir ó dhuine a shínigh í féin mar Bella. Scríobh sí go raibh sí buartha toisc nach raibh Renauld ag scríobh chuici, agus go raibh a chuid litreacha deiridh fuar agus difriúil uaidh. Dúirt sí go raibh eagla uirthi nach raibh grá aige di a thuilleadh. Scríobh sí, dá mbeadh bean eile idir iad, go mbeadh an bhean sin i gcontúirt. Ansin tháinig an líne: *B'fhearr liom tú a mharú ná bean eile a bheith agat.* Ach díreach ina dhiaidh sin, thóg sí ar ais é — dúirt sí nach raibh ciall leis, nach raibh sí dáiríre — agus chríochnaigh sí le focail ghrá arís agus arís eile. Ní raibh seoladh ar bith ar an litir agus ní raibh dáta ar bith uirthi.
"Tá an míniú soiléir go leor," arsa Hautet. "Bhí caidreamh ag Renauld le Madame Daubreuil. Mhothaigh an Bella seo é agus scríobh sí chuige as éad. Agus stab sa droim — tá sin cosúil le gníomh mná."
"An ghoin, sea," arsa Poirot. "Ach ní raibh an uaigh tochailt ag bean. Bhí sin ina obair chrua. Fear a thochail an uaigh sin."
Bhí Bex ciúin ar feadh nóiméid. "Níor smaoinigh mé air sin," a d'admhaigh sé.
"An aontaíonn tú, mar sin, go bhfuil an litir seo ar leithligh ón gcás," arsa Hautet, "ó na príomhimthosca? An litir a chuir Renauld chugat, a Mhonseiúr Poirot — an raibh sé ag tagairt do bhagairtí na mná seo?"
"Ní raibh," arsa Poirot. "Ní chuireann fear cosúil le Renauld — fear a bhfuil a leithéid de shaol caithe aige — fios ar chabhair toisc go bhfuil litir bhagartha faighte aige ó bhean. Tá an míniú in áit eile. Tá sé i Santiago."
"Cuirfidh mé teileagram chuig na póilíní ansin inniu," arsa Bex. "A chuid gnó, a chairde, a naimhde — gach rud."
"Go maith," arsa Poirot.
"Beidh a bhean in ann a lán a insint dúinn freisin," arsa Hautet.
Chroith Poirot a cheann. "Ceist amháin eile. An raibh litreacha eile ón mBella seo ina chuid páipéar?"
"Ní raibh," arsa Bex. "Cuardaíodh an staidéar go cúramach. Ní bhfuarthas aon rud suntasach — ach an rud seo." Thóg sé amach doiciméad fillte agus thug sé do Phoirot é. "A uacht."
Léigh Poirot í go ciúin. Léigh mise thar a ghualainn í. D'fhág sí míle punt do dhuine darb ainm Stonor, rúnaí Renauld — fear a bhí lonnaithe i Sasana agus a tháinig ar cuairt ó am go ham. Chuaigh gach rud eile go díreach chuig a bhean, Eloise. Bhí an uacht fianaithe ag an dá shearbhónta, Denise agus Françoise.
Thug Poirot ar ais í.
D'fhéach Bex air. "Thug tú faoi deara —"
"An dáta," arsa Poirot. "Coicís ó shin. Is féidir gur ansin a mhothaigh sé an baol den chéad uair. Agus léiríonn na téarmaí go raibh meas aige ar a bhean, cibé rud eile a bhí ar siúl."
"Tá an mac ag brath go hiomlán ar an máthair anois," arsa Hautet. "D'fhéadfadh sin a bheith ina fhadhb dá bpósfadh sí arís."
Chroith Poirot a ghuaillí. "Cheap Renauld is dócha nach bpósfadh sí. Agus b'fhéidir gur d'aon ghnó a d'fhág sé an chumhacht ag an máthair. Bíonn mic fir shaibhir mórthimpeall le hairgead uaireanta."
D'éirigh Hautet. "Rachaimid chuig láthair an choireachta? Bogadh an corp, ach tá grianghraif againn."
---
Thug an Coimisinéir isteach sa halla sinn. Agus muid ag dul thar dhoras dúnta, stop Poirot.
"An staidéar — an bhfuil sé anseo?"
"Tá." D'oscail Bex an doras.
Bhí sé ina sheomra beag, dea-mhaisithe. Bhí deasc scríbhneoireachta in aice leis an bhfuinneog, agus a dromchla clúdaithe le rannáin bheaga. Bhí dhá chathaoir leathair mhóra os comhair na tine le tábla íseal eatarthu, agus leabhair agus irisí carntha air. Bhí seilfeanna ar dhá bhalla. Ag an gceann eile, bhí cófra darach le tantalus air. Bhí na cuirtíní, an cairpéad, agus an portière ar an dath céanna, glas donn.
Ghlac Poirot a am ag siúl timpeall an tseomra. Chuir sé a lámha thar dhromanna na gcathaoir leathair, thóg sé iris agus chuir sé síos arís í, tharraing sé méar amháin thar dhromchla an chófra, agus scrúdaigh sé í. "Níl deannach ar bith," ar sé. "Uair amháin, is mór an trua é sin." Lean a shúile timpeall an tseomra agus stop siad ar an rugan teallaigh. Bhí sé ar fhiar, le coirnéal amháin caite siar. Chuaigh sé anonn agus chrom sé síos, dhírigh sé é — agus ansin thóg sé rud beag idir a mhéara.
"Cad é sin?" Tháinig Bex chun tosaigh.
Thug Poirot dó é. Bhí sé ina ghiotán páipéir rósach, thart ar dhá orlach ar cearnóg. Air, in dúch, bhí focal amháin scríofa: *Duveen.*
"Cuid de sheic," arsa Bex. "Scríofa chuig duine den ainm sin, nó scríofa acu."
"Is lámh Renauld an scríbhneoireacht," arsa Poirot. "Eisean a bhí ag scríobh an tseic." Chuir Bex an giotán i gcomparáid le nóta ón deasc agus d'aontaigh sé.
"Ba cheart go bhfuair mise é seo," arsa Bex, agus náire air.
"Bhí an rugan ar fhiar," arsa Poirot. "Bhí cathaoir tar éis é a bhrú siar." "Cheap mé go bhféadfadh rud éigin a bheith faoi." D'fhéach sé ar an gcathaoir ba ghaire. "Shuigh Renauld anseo aréir agus scríobh sé seic do dhuine darb ainm Duveen." "Stróiceadh an seic ina dhiaidh sin." "Thit na píosaí ar an urlár." "Ar maidin, scuab Françoise isteach sa sorn cistine iad — gach ceann ach an ceann seo, a bhí sleamhnaithe faoin rugan."
Bhuail Bex an cloigín. Nuair a tháinig Françoise, d'fhiafraigh sé di go díreach. D'admhaigh sí é gan aon suim a léiriú: sea, scuab sí páipéar stróicthe ón seomra seo agus dhoigh sí é.
Tar éis di imeacht, d'fhéach Bex ar an leabhar seiceanna. Bhí an stub deireanach bán.
"Beidh a fhios ag Madame Renauld cé hé Duveen," arsa Poirot. Bhog sé i dtreo an dorais, ansin stop sé agus chas sé ar ais. "Sa seomra seo a fuair Renauld a chuairteoir aréir."
D'fhéach Bex air. "Conas a fhaigheann tú é sin amach?"
Thaispeáin Poirot dó an rud a bhí aige: gruaig fhada dhubh amháin, tógtha ó dhroim ceann de na cathaoir leathair.
Thug Bex timpeall cúl an tí sinn agus d'oscail sé seid bheag. Istigh, ar thábla adhmaid, bhí an corp faoi bhraillín bhán. Tharraing Bex an bhraillín siar.
---
Bhí Renauld ina fhear de mheánairde agus caol, timpeall caoga bliain d'aois. Bhí a chuid gruaige dorcha go trom stríoctha le liath. Bhí sé bearrtha glan, le srón fhada chaol agus súile gar dá chéile. Bhí a chraiceann doimhin dóite ón ngrian tar éis blianta faoin teas. Bhí a bheola tarraingthe siar agus bhí cuma uafáis agus ionadh iomlán ar a aghaidh, socair ansin ag an nóiméad báis.
"Léiríonn an aghaidh nach bhfaca sé an bhuille ag teacht," arsa Poirot go ciúin. Chrom sé ar aghaidh agus chas sé an corp go cúramach. Idir na slinneáin, ar an gcóta fawn éadrom, bhí ball dhorcha agus gearradh glan sa bhfabraic.
"An arm?" Thug Bex dó próca gloine. Istigh bhí scian le lann chaol agus cos dhubh — deich n-orlach ar a mhéad, cosúil le scian páipéir níos mó ná aon rud eile.
Thóg Poirot amach í agus thástáil sé an pointe lena mhéar. "Géar. Rud áisiúil chun fear a mharú." Chas sé timpeall í. "Gan méarloirg?" "Gan ceann. Lámhainní."
"Ar ndóigh." Leag Poirot an scian síos. "Cé go mbeadh sé éasca go leor méarloirg duine eile a bhrú ar an gcos." "Insíonn easpa méarloirg ar fad dúinn nach duine cúramach agus córasach an marfóir, nó go raibh sé ag obair faoi bhrú ama." Leag sé an corp síos arís. "Bhí éadaí faoi bhráid amháin faoin gcóta aige."
"Thug an breithiúna faoi deara é sin freisin," arsa Bex.
Buaileadh cnag ar dhoras an tseid. Bhí Françoise ina seasamh taobh amuigh. Bhí Madame Renauld tar éis teacht chuici féin agus bhí sí réidh chun iad a fheiceáil.
"Abair le M. Hautet go dtiocfaimid láithreach," arsa Bex.
D'fhéach Poirot síos ar an gcorp uair amháin eile. Ní dúirt sé faic ar feadh nóiméid. Ansin, i nguth ciúin machnamhach, amhail is go raibh sé ag tabhairt faoi deara fíric ar son na huaire ina dhiaidh sin, dúirt sé: "Bhí cóta an-fhada á chaitheamh ag Renauld."